Eþeyli olarak üreyen canlýlarýn kromozom sayýlarýnýn sabit kalmasý mitozdan farklý bir hücre bölünmesi ile olur. Bu bölünmede kromozom sayýsý yarýya iner.  Bölünme sonrasýnda her biri n sayýda kromozom içeren gametler meydana gelir. Bu bölünme genel olarak eþem hücrelerinde görülür.

Mayoz bölünmede hücre kromozom sayýsýný bir defa arttýrdýktan sonra iki defa bölünme geçirir. Bunlar mayoz I ve mayoz II olarak adlandýrýlýr þimdi bunlarý ayrý ayrý  görelim.

Mayoz I

Mitotik bölünmede olduðu gibi profaz, metafaz, anafaz ve telofaz evrelerinden oluþmuþtur ancak en büyük fark profaz evresinde görülür.

Profaz I

DNA ipliklerinin kýsalýp kalýnlaþmaya baþlamasý ile baþlar.Bu evre sýnýrlarý kesin olmayan 5 evreye ayrýlýp incelenir. Bu evreler;

A)LEPTOTEN: Kromozomlarýn mikroskopla seçilebildikleri andan itibaren baþlar. Ýki eþ kromatid birbirine sarýlý halde bulunur.Ayrýca kromatidler üzerinde ‘cromomere’ denilen ve koyu boyanan bölgeler fark edilir.

B)ZÝGOTEN: Biri andan diðeri babadan gelen ve birbirlerine benzeyen homolog kromozomlar yan yana gelerek eþleþmeye baþlarlar Bu eþleþme bir uçtan diðer uca doðru devam eder.Bu evrede her biri iki kromatid taþýyan iki kromozomun yan yana durmasýyla sanki canlý n sayýda kromozom taþýyormuþ görülür.Görülen bu yapýya ‘tetrad’ denir.

C)PAKÝTEN: Homolog kromozomlarýn eþleþmesi tamamlanýr ancak kromozomlar kýsalmaya devam eder.Ayrýca bu evrede kromozomlar arasýnda genetik madde alýþveriþi olur buna crossing-over denir. Bu olay homolog kromozomlarýn birbiri üzerine çakýþan (kiyazma ‘chiasma’) kýsmýnda gerçekleþir.

D)DÝPLOTEN: Tetrat’taký homolog kromozomlar birbirinden ayrýlmaya baþlar.Ancak kiyazma bölgelerinde ayrýlma olmaz ve kiyazmalar uca doðru kaymaya baþlar.

E)DÝAKÝNEZ: Kromozomlar son halini alýr çekirdekçik kaybolur çekirdek zarý parçalanýr.

Metafaz I

Çekirdek zarýnýn kaybolmasý, sentriollerin kutuplara çekilmesi ve ið ipliklerinin oluþmasý metafazý baþlatýr.Bu arada kromozomlarýn sentromerleri ekvatoral düzlem üzerinde olacak þekilde geliþi güzel dizilirler.

Anafaz I

Tetradlar iki diata ayrýlýrlar ve her diat sentriyolü önde olmak üzere kutuplara giderler. Kiyazmalar birbiri üzerinden kayarak ayrýlýrlar.bu evrede indirgenme(redüksiyon; kromozom sayýsýnýn yarýya inmesi)bölünmesi olur.Yani oðul hücrelere giden kromozom sayýsý ana hücreninkinin yarýsý kadardýr.Ayrýca crossing-over nedeniyle kutuplar giden kromozomlar ana hücrenim kromozomlarýna benzemezler.

Telofaz I

Telofazda oluþan hücrelerde ya kromozomlar spirallerini çözer ve çekirdek zarý oluþur kromozomlar interfaz evresine dönmeye baþlar yada kromozom yapýsý deðiþmeden ikinci bölünme evresine geçer.

Profaz II

Birinci bölünmenin telofazý ile ikinci bölünmenin arasýnda bir dinlenme devresi olmadan çekirdek zarý parçalanýr. Birinci ið iplikçiklerinin doðrultusuna dik yeni ið iplikçikler oluþur.

Metafaz II

Her oðul hücrenin haploýd (n) kromozomu ekvatoral düzlem üzerinde dizilir. Bu evrede kromozomlar ikili görülür.

Anafaz II

Ekvatoral düzlem üzerinde dizilmiþ olan diatlar sentromerlerinin uzunlamasýna bölünmesiyle birbirinden ayrýlýrlar. Her kromatid anafaz kromozomu halinde kutuplara çekilir.

Telofaz II

Hücreler belli bir büyüklüðe ulaþtýktan sonra; hücre yüzeyi, hücrenin besin alýnýmý, artýk maddelerin atýmý ve gaz alýþ veriþi gibi ihtiyaçlarýný karþýlayamaz duruma gelir.Çünkü hücre bir küre olarak düþünülürse; hacim yarýçapýn küpüyle, yüzey ise karesiyle doðru orantýlý olarak büyür.

Ayrýca hücre büyüdükçe sitoplazma / çekirdek oraný büyüyeceðinden, çekirdeðin etki alaný küçülecektir.Bu durum hücre için tehlikelidir.Bu nedenlerden dolayý hücre, yüzeyini artýrmak ve sitoplazma / çekirdek oranýný küçültmek için bölünmeye baþlar.Hücrenin hücresel, materyalini eþit olarak yavru hücrelere aktardýðý bölünme tipine “Mitoz Bölünme” denir.

Mitoz bölünme; bir hücreli canlýlarda üremeyi saðlarken, çok hücrelilerde zigottan itibaren büyümeyi ve geliþmeyi saðlar.Mitoz bölünme farklý hücrelerde farklý sýklýkta meydana gelmekle birlikte kas ve sinir hücrelerinde görülmez.

Bir hücrenin hayatý interfaz evresi ve bölünme evresi olarak 2’ye ayrýlýr ve buna “Hücre Siklusu” (Hücre döngüsü) adý verilir.Ýnterfaz evresinde hücre; DNA Replikasyonu için hazýrlýk yapar(G1 fazý), DNA’sýný repike eder(S fazý) ve bölünme sýrasýnda metabolizma durduðu için ATP depolayarak bölünmeye hazýrlýk yapar.(G2 fazý)

Bu bölümde mitoz bölünmeyi safha safha deðilde bir hikaye gibi kesintisiz anlatmaya çalýþacaðýz;

Hücre hazýrlýk evresi olan interfazdan çýkýp, mitoz bölünmeye baþladýðýnda ýþýðý kýrma gücü artar ve akýþkanlýðýný büyük ölçüde kaybeder.Sitoplazma jelleþir.Çekirdek içinde kromozomal proteinlerle birleþmiþ olan DNA, kromatin ipliði þeklinde görülmeye baþlar.Buna “Kromonema” denir.Bölünme ilerledikçe kromatin iplikleri kendi üzerine kývrýlarak kýsalýp kalýnlaþmaya devam eder.Ýnce uzun yapýlý iken nukleus içine geliþi güzel daðýlan kromozomal iplikler, kýsalýp kalýnlaþtýkça nukleusun çevresine doðru çekilirler ve nukleus zarý parçalanýr.Bu evrede kromozomlarýn( kýsalýp kalýnlaþan kromonema’ya artýk kromozom diyebiliriz) birbirine eþit iki kromatidten oluþtuðunu ve bir sentromerle bir arada tutulduðunu görmek mümkündür.(Bu kromatidler, DNA’nýn replikasyonundan sonra oluþmuþlardýr.) Nukleus zarýnýn parçalanmasýyla hücrenin merkezi daha akýþkan bir hâl alýr ve kromozomlar merkeze doðru hareket ederek merkezde bir dizi oluþtururlar.Ekvatoral tablada dizilen kromozomlar sentromerlerinde ki kinetokorlarý ile ið ipliklerine baðlanýrlar.Daha sonra bütün kromozomlarýn kardeþ kromatidleri ayný anda birbirlerinden ayrýlarak karþý kutuplara çekilmeye baþlarlar.Bu devreye kadar kýsalýp kalýnlaþmaya devam eden kromozomlar; sentromerleri önde, kollarý arkada olacak þekilde kutuplara çekilirler.Kutuplara eriþen kromozomlar spirallerini(katlanmalarýný) çözerek kromonema iplikleri haline gelirler.Daha sonra bunlarýn etrafýnda nukleus zarý þekillenmeye baþlar.Bu arada sitoplazma da 2’ye bölünmeye baþlamýþtýr.Sitoplazmanýn da bölünmesinin tamamlanmasýyla yavru hücreler oluþur.Bu yavru hücreler birbirinin ve kendisini oluþturan anaç hücrelerin birer kopyasýdýr.Yeni oluþan bu hücreler artýk birer yeni anaç hücrelerdir ve bölünme gerçekleþtirebilmek için interfaz evresindedirler.

Bölünme olayýný bir hikaye gibi öðrenmenin ardýndan þimdi ise bölünme safhalarýnýn hangi olayla baþlayýp hangi olayla bittiðine deðinelim;

Profaz: Kromonemanýn görülmesi ile baþlar.Kromozomlarýn nukleus çevresine çekilip, nukleus zarýnýn kaybolmasý ile sona erer.

Metafaz: Nukleus zarýnýn kaybolmasý ile baþlar.Kromozomlarýn ekvatoral tablada dizilip, kardeþ kromatidlerin sentromerlerinden ayrýlmasý ile sona erer.

Anafaz: Kardeþ kromatidlerin birbirinden ayrýlmasý ile baþlar.Kromozomlarýn kutuplarda kümeleþmesi ile sona erer.

Telofaz: Kromozomlarýn kutuplara eriþmesi ile baþlar.Kromozom kümelerinin etrafýnda nukleus zarýnýn oluþmasýyla sona erer.

Kýzkulesi Adasý, Kubadabad Saltanat Kentinin haremliðiymiþ. Ada da çevresi sularla çevrili bir kale ile, birbirinden güzel köþklerin ortasýnda yüksek bir kule varmýþ.

Ýþte bu kölede cariyeleri ile birlikte Selçuklu Sultanýnýn güzeller güzeli biricik kýzý yaþarmýþ .

Sultan, düþünde (baþka bir rivayete göre falýnda) sevgili kýzýnýn yýlan sokmasý sonucu öleceðini görmüþ. Yaptýrdýðý ve Kaleye ve içinde kuleye kýzýný bunun için kapatmýþ. Öyle ki, kuleye yýlan girmesinde diye beton borularla Anasmaslar’dan Adaya su ve süt akýtýlmýþ. (Anýlan iki sýra beton borularýn kalýntýlarý günümüze kadar gelmiþtir.)

Böylece yýllar yýllarý kovalamýþ ve günlerden bir gün güzel Sultan ateþlere düþüp hastalanmýþ. Ülkenin en ünlü hekimleri zor bulmuþlar devasýný. Sevgili Sultan yeniden saðlýðýna, mutluluðuna kavuþmuþ. Ýyileþmesini kutlamak için armaðanlar yaðmaya baþlamýþ kuleye. Yaþlý bir köylü kadýnda bir sepet üzüm getirmiþ. Meðer üzümlerin içinde bir küçük yýlan varmýþ.

BATIYA AÇILAN KENT SELANÝK

Kazaným:Atatürk’ün çocukluk dönemini ve bu dönemde içinde bulunduðu toplumun sosyal ve kültürel yapýsýný analiz eder.

Selanik Osmanlý Devleti nin Rumeli’deki ve önemli bir ticaret merkezi olan kentiydi.Avrupa’ya ve Ýstanbul’a demir yolu ile baðlý olan nadir bir Osmanlý kenti idi.Bu demir yoluda þehre ayrý bir canlýlýk, zenginlik ve bilgi alýþ veriþi saðlamýþtýr.

Selanik ayrýca bir çok dinden ve milletten insanlarý barýndýrýyordu.Türklerin çoðunluðu oluþturmakla beraber þehirde Rum, Bulgar, Sýrp, Ermenililer yaþýyordu.Bu durumda þehirde çok zengin bir kültürel hayata denen oluyordu.

Fransýz ihtilaline kadar barýþ içinde bir kent iken Fransýz Ýhtiallinin çýkardýðý Milliyetçilik akýmlarý sonucu balkanlar karýþmýþ Balkan uluslarý baðýmsýz olmaya çalýþmýþtýr.Bu durumdan Selanik’te etkilenmiþ ve kentte kargaþa ortamý hüküm sürmeye baþlamýþtýr.

Fransýz ihtilalý sonucu Osmanlý devleti parçalanmaya baþlanmýþ Osmanlý Devleti de bu duruma çözüm oramýþ ve bazý fikir akýmlarý ortaya çýkarmýþtýr.Bunlar bütün Osmanlý Devletindeki insanlarý kapsamak olan Osmanlýcýlýk fikri bu fikre göre ýrk ve din ayrýmý gözetilmeksisiz herkez Osmanlý vatandaþý fakat balkan savaþlarýnda balkan devletlerin baðýmsýz olmak istemesi ve diðer uluslarýn Osmanlý Devletinde ayrýlmak istemesi nedeni ile bu fikir baþarýsýz olmuþtur.Daha sonra Ýslamcýlýk fikri ortaya atýlmýþtýr bu fikre göre sadece Müslüman halký devletin çatýsý altýnda tutmaktý.Buda 1. dünya savaþýnda Müslüman Araplarýn Osmanlýya saldýrmasý ile baþarýsýz oldu.En sonunda Türkçülük akýmý ortaya çýkmýþ ve baþarýlýda olmuþtur.Kurtuluþ savaþý bu baþarýya önek gösterebilir

MUSTAFA KEMAL’DE ÇOCUKTU

Mustafa Kemal Atatürk kültürlü bir ailenin çocuðu olarak 1881 yýlýnda Selanik kentinde doðdu.

Peki Selanik Kentinde doðmanýn ne gibi ajantajlarý vardý.

1.Öncelikle diðer Osmanlý kentlerine göre oldukça zengin bir kentti.Maddi durumu iyidi

2.Bir çok milletten ve dinden insanlar yaþadýðý için Kültür zenginliði vardý.Atatürk böðlece her çeþit milleti tanýmýþ ve bilgi sahibi olmuþtur.

3.Ticaret yolu ve demir yolu üzerinde olmasýndan dolayý hýzlý bilgi alýþ veriþinin olduðý Ýstanbul’dan ve Avrupa’da olan olaylardan anýnda haberlerin ulaþtýðý bir kent olmasý

4.Özgürce düþüncelerin ifade edildiði eðitim imkanlarýn üst düzeyde olduðu çaðdaþ eðitim sitemin olduðu nadir Osmanlý kentlerinde olmasýda Mustafa Kemal’in yetiþmesine önemli katký saðlamýþtýr

MUSTAFA KEMAL OKULDA

Kazaným:Atatürk’ün öðrenim hayatý ile ilgili olay ve olgularý kavrar.

Mustafa kemal öncelikler annesinin ýsrarý nedeni ile din aðýrlýk eðitim verildiði Mahalle Mektebine gider

Daha sonra babasý bu okuldan alýp Mustafa Kemal’i çaðdaþ ve iyi bir eðitim verildiði Þemsi efendi Mektebine(ilkokul) verir.Bu okuldan günün þatlarýna göre kaliteli eðitim alýr.

Mustafa Kemal bu okulda iken babasý ölür.Bu yüzden öðren hayatý yarým kalýr.Annesi ile birlikte köyde dayýsýnýn yanýna gider.Bir süre köyde çalýþýr.

Mustafa Kemal2in ýsrarý ile annesi Atatürk’ü Selanik’te teyzesinin yanýna gönderir.Öðrenin hayatýna kaldýðý yerden devam eder.

Girdiði askeri okul sýnavýný kazanarak Selanik Askeri rüþtüye (orta okul) baþlar.Artýk Mustafa Kemal Askerliðe ilk adýmýný atmýþ olur.Selanik askeri rüþtiyesinde üstün baþarýsýndan dolayý Matematik öðretmeni Atatürk’ Kemal ismini veriri böylece ismi Mustafa Kemal olur.

Mustafa Kemal Daha sonra Manastýr askeri Ýdadisini(Lise) kazanýr.Mustafa kemal burada edebiyat ve tarihe ilgi duyar.Tarih dersine ilgi duymasý Mustafa Kemal’de milli bilinç duygularýný güçlendirmiþ, vatan sevgisi ile dolmasýna neden olmuþtur

Mustafa Kemal Manastýr askeri idadisini baþarý ile bitirerek Harp Okulun kazanýr.Daha sonra harp akademisine gider ve buradan kurmay yüzbaþý olarak mezun olur

CEPHEDEN CEPHEYE MUSTAFA KEMAL

Kazaným:

1.Atatürk’ün askerlik hayatý ile ilgili olay ve olgularý kavrar

2.Örnek olaylardan yola çýkarak Atatürk’ün çeþitli cephelerdeki baþarýyla askeri yeteneklerini geliþtirir.

Atatürk’ün ilk görevi Þam oldu.Daha sonra Selanik te görev yapmaya baþladý.

31 Mart Olayý

Ýstanbul’da meþrutiyet karþýtý insanlar toplanýp ayaklanma çýkarmýþlardý.Amaçlarý ise Meþrutiyet yani padiþah ve meclisin ayný anda yönetime katýlmasý deðil de sadece padiþahýn devleti yönetmesini istiyorlardý.Bu amaç için Ýstanbulda meþrutiyeti yýkmak yerine padiþahlýk sistemini geri getirmek için ayaklanma çýkardýrlar.Bu ayaklanmayý bastýrmak için Mustafa Kemal’inde komutaný olduðu adýna hareket ordu denilen ordu kuruldu ve istanbul’da ayaklanmayý bastýrdý.31 mart olayý denilmesi hicri takvime göre 31 Mart’a denk gelmesidir

Mustafa Kemal Trablusgarp’a

Ýtalya geç sanayileþtiði için sömürge arayýþý içine girmiþti.sömürge için en uyun yer kendisine yakýn ve güçsüz bir devlet himayesinde olan Trablusgarp oldu.Osmanlý denizden ve karadan Trablusgarp ile baðlantýsý olmadýðý için buraya ordu sevk etmek imkansýzdý.Trablusgarp savunmak için Mustafa Kemal ve arkadaþlarý kýlýk deðiþtirip tarblusgarpta yerli halký organize edip Ýtalya’ya karþý savaþmýþlar ve baþarýlýda olmuþlardý.Fakat Ýtalya adalara ve Çanakkale’ye saldýrmasý sonucunda zor durumda kalan Osmanlý devleti Tarblusgarp’ý Ýtalya’ya Uþi Anlaþmasý ile vermek zorunda kaldýk

Çanakkale Savaþý

Ýtilaf devletleri 1.dünya savaþýnda hem Osmanlý devletini ele geçirmek hem de Rusya’ya yardým etmek için Çanakkale boðazýna saldýrýrlar.Boðazdan geçemeyecekleri anlayýnca karadan geçmek için Gelibolu’ya çýkartmýþlar ve Mustafa kemalin baþarýlarý sonucu geri çekilmiþlerdi.Atatürk buradaki baþarýlarý sonucu bir çok madalya ve Albay rütbesi almýþtýr

Kurtuluþ Savaþý

1.dünya Savaþýný Osmanlý devletinin kaybetmesi sonucu Ýtilaf devletleri Anadolu’yu iþgal etmeye baþlamýþlardý.Mustafa Kemal2in önerliðinde Türk milleti düþmaný yurttan atmýþlardýr.

Tüm baþarýlar gösteriyor ki Mustafa Kemal katýldýðý bütün savaþlarý kazanmýþtýr.Trablusgarp gibi yabancý bir milletin bulunduðu yerde insanlarý organize etmiþ ve dünyanýn en güçlü devletlerinden olan Ýtalya’ya karþý Osmanlý Devletinin hiçbir desteði olmadan baþarýlý olmuþtur.Çanakkale savaþýnda ileri görüþlülüðü ile düþmanýn nasýl hareket edeceðini daha önceden kestirmiþ ona göre önlem almýþtýr.Atatürk savaþçý, cesur iyi bir lider zeki olmasýnýn yanýnda iyi bir vatanseverdir.

DÖRT ÞEHÝR VE MUSTAFA KEMAL ATATÜRK

Kazaným:Atatürk’ün fikir hayatýnýn oluþumuna ve geliþimine etki eden Selanik, Manastýr, Sofya ve Ýstanbul þehirlerindeki ortamýn rolünü fark eder.

SELANÝK

Selanik Osmanlý devleti’nin balkanlardaki en geliþmiþ þehiridi.Avrupa ile Anadolu arasýnda demiryolu aðýna sahipti.bu yüzden ticarete hayatý oldukça canlý idi.Çeþitli din ve millete sahip insanlar bir kültür zenginliði ile hep beraber yaþýyorlardý.Avrupa da basýlan kitaplarý nýnda okuma fýrsatlarý vardý.Yani Avrupa’nýn her türlü imkanlarýndan yararlanýlýyordu.Bu da atatürk2ün fikir hayatýnýn geliþmesine çeþitli kültürdeki insanlarý tanýmasýna ve özgür bir ortamda özgürce düþünerek yetiþmesine neden olmuþtur.Atatürk Selanike göreve geldiðinde Ýttihak ve terakki cemiyetine katýlmýþtý.Bu cemiyetin amacý Meþrutiyeti tekrar ilan ettirmekti.baþarýlý olunmuþ fakat Atatürk halka daha fazla özgürlüðün tanýnmasýndan yanadý bu uðurda çalýþmalarýný yaðunlaþtýrdý fakat görüþleri Ýttahat ve Terekki cemiyetinin ileri gelenleri ile görüþleri uyuþmaya baþlamýþtý.Bunu yanýnda Atatürk Ordunun siyasete karýþmasýný istemediðin bütün bu sebeplerden dolayý bu teþkilattan ayrýlmýþ ve daha bir fazla askerlik mesleðine sarýlmýþtýr.

MANASTIR

Manastýr þehri çeþitli milletlerdeki insanlarýn çekiþmesi içinde bulunmaktaydý.bir kargaþa ortamý hakim sürmekteydi.Atatürk bu þehirde okul hayatý boyunca tarih konularýna merak salmýþ ve Milli duygularý geliþmiþti.Mehmet emin Yurdakul Namýk Kemal ve Tarih öðretmeni Mustafa Kemal!i milli duygular bakýmýndan son derece etkilemiþ ve vatansever olmuþtur.Bilhassa bu dönemde savaþta kazanmamýza raðmen sanki malup olmuþ gibi anlaþma imzalamamýz Atatürk2ü çok etkilemiþtir

ÝSTANBUL

Mustafa Kemal Ýstanbul’da yani Osmanlý evlet2inin baþkentinde siyasi partileri Ýstabulu memleketin içinde bulunduðu ortamý daha bir iyi kavramýþtý.Siyasilerle bilgi alýþ veriþinde bulunmuþ gizli dergiler gazeteler çýkarmýþ Osmanlý devletini yakýndan tanýmaya baþlamýþtýr.

SOFYA

Sofya ataþesi olarak Mustafa Kemal sofyada görev yapmaya baþladý.Sofya da o zamanlar sosyal hayatý çok canlý idi.Burada Avrupa’nýn üst düzey siyasetçileri yetkilileri ile yakýndan yüz yüze görüþme imkaný buldu.Avrupa siyasi temsilcileri ile yemekli balolarda istiþare etmiþtir.Bulgaristan’da yaþayan Türkler hakkýnda yakýndan bilgi almýþ ve onlarýn haklarýný savunmuþtur

MUSTAFA KEMAL LÝDERLÝK YOLUNDA

Mustafa kemal her katýldýðý teþkilatta ve toplantýlarda hep lider olmuþtur.Þam daki ilk görev yerinde teþkilatlý bir Vatan ve Hürriyet cemiyeti kurmuþtur.Her gittiði görev yaptýðý yerlerde vatanýn kurtulmasý için ya gizli teþkilatlar kurmuþ gazeteler çýkarmýþ toplantýlar yapmýþtýr.Çanakkale, 31 mart olayý Trablusgar savaþý, Kafkas cephesi, Sofya ateþeliði yapmýþtýr.

Deprem, yer içinde fay olarak adlandýrýlan kýrýklar üzerinde biriken biçim deðiþtirme enerjisinin aniden boþalmasý sonucunda meydana gelen yer deðiþtirme hareketinin neden olduðu karmaþýk, elastik dalga hareketleridir. Bu yer deðiþtirme, depremin büyüklüðü ile doðru orantýlý olup özellikle sýð depremlerde belli bir büyüklükten sonra faylanma ile ilgili kýrýklar yeryüzünde de görülmektedir. (Faylanma teorilerinin anlatýmý daha sonra burada anlatýlacaktýr.)

Depremlerin önemli bir bölümü yeryüzünden yaklaþýk 12 km derinliklere kadar uzanan elastik kýsýmda üst kabuk içinde meydana gelmektedir. Bu derinlikten daha derinlerde sýcaklýk 400°C 'nin üzerinde olduðu için yer deðiþtirme hareketi depremsiz, krip denilen yavaþ plastik þekil deðiþtirme enerjisi þeklinde yutulur. Buna karþýlýk elastik üst kýsýmda ise her yýl birkaç cm'lik yer deðiþtirme yüzyýllarca birikerek birkaç metre birden büyük bir kýrýlma oluþmaktadýr. Depremlerin, bu elastik alan sýnýrýnda meydana geldiði sanýlmaktadýr.

DEPREM DALGALARI

Depremi oluþturan faylanma ile birlikte odaktan çeþitli türde sismik dalgalar yayýlýr. Bunlar boyuna dalgalar (P dalgasý), enine dalgalar (S dalgasý), Yüzey dalgalarý(Love ve Rayleigh dalgalarý) dýr. S dalgasý olarak adlandýrýlan enine dalgalar, yayýlma doðrultusuna dik yönde parçacýk hareketine yol açarlar ve yapýlarda meydana gelen hasarýn sebebi S dalgalarýdýr. Depremler "sismograf "adý verilen aletler tarafýndan kaydedilirler. Sismograflar yer hareketini 1 milyon defa büyütebilirler. Sismografa önce P dalgalarý, sonra S dalgalarý, en son olarak ta yüzey dalgalarý ulaþýr.

DEPREMÝN BÜYÜKLÜÐÜ (Magnitude) (M)

Sismograflarda izlenen deprem kayýtlarýnýn genliklerinden hesaplanan "büyüklük" adý verilen bir ölçek geliþtirilmiþtir (C.Richter , 1935). Bu ölçeðin yararý, bu ölçeðin yararý depremin ölçüsünü gözlemlerimizden ve hasar durumundan baðýmsýz olarak saptayabilmesidir. Richter Ölçeði, logaritmik bir ölçektir. Richter Ölçeðinin büyüklüðü "M" olarak tariflenir.

DEPREM ÞÝDDETÝ (intensity) (I)

Çok çeþitli deprem þiddet ölçekleri vardýr. Bunlar,

Rossi-Forel (RF), Mecalli-Sieberg (MS), Omori-Cancani (OC), Mercalli-Cancani (MC),Japon (JM), Medvedev-Sponheur-Karnik (MSK) ve en çok kullanýlan Deðiþtirilmiþ Mercalli (Modified Mercalli ) (MM) kullanýlmaktadýr. MM ölçeði 12 þiddet grubuna ayrýlmýþtýr.

Þiddet 1 : Ýnsanlar tarafýndan hissedilmez. Ancak duyarlý sismograflar tarafýndan kaydedilir.

Þiddet 2 : Sadece oturan,yatan ve özellikle binalarýn üst katlarýnda bulunan insanlar tarafýndan hissedilir.

Þiddet 3: Yapýlarýn içinde (özellikle üst katlarda) bulunan kiþiler tarafýndan hissedilir. Asýlý cisimler hafif sallanýr, birçok kiþi deprem olduðunu anlayamaz.

Þiddet 4 : Gündüzleri yapýlarýn içinde bulunan birçok kiþi tarafýndan duyulur. Büyük bir kamyon geçiyormuþ gibi algýlanabilir. Asýlý cisimler,tabaklar,kapýlar sallanýr. Duran araçlar sarsýlýr.

Þiddet 5 : Hemen herkes tarafýndan duyulur. Uykudan uyandýrýr. Yönü izlenebilir. Mutfak eþyalarý ve pencereler kýrýlabilir. Sývalar çatlayabilir ve düþebilir. Kararlý olmayan eþyalar devrilebilir. Kötü yapýlmýþ bacalar ve bahçe duvarlarý yýkýlabilir.

Þiddet 6 : Herkes tarafýndan duyulur ve birçok kiþi korkarak dýþarý kaçar. Yürümek zorlaþýr, pencere camlarý,tabaklar,cam eþyalar, avizeler kýrýlabilir. Aðýr eþyalarýn bir bölümü yerinden oynar. Kitaplar raflardan düþer. Sývalar ve D türü yapýlarda çatlaklar oluþur, bacalarýn düþtüðü görülür. Aðaçlar ve çalýlar hýþýrdar.

Þiddet 7 : Ayakta durmak zorlaþýr. Herkes dýþarý kaçar. Panik havasý olur. Asýlý cisimler düþer, eþyalar hasar görür. D türü yapýlarda önemli çatlaklar ve hasarlar oluþur. Zayýf tutturulmuþ bacalar yýkýlýr. Sýva, zayýf tutturulmuþ tuðla, taþ,fayans,korniþ,parapet, yapý dekorasyon malzemeleri düþer. C türü yapýlarda çatlaklar oluþur. Havuzlarda dalgalanma, su birikintilerinde çamurlanma, kum ve çamur birikintilerinde küçük kaymalar oluþur. Beton kanallar hasar görür.

Þiddet 8 : Araba sürmek çok zorlaþýr. D türü yapýlar yýkýlýr. C türü yapýlarda aðýr hasar ve kýsmen yýkýlma, B türü yapýlarda az hasar, A türü yapýlarda hasar olmaz. Zayýf duvarlar yýkýlýr. Heykeller, kuleler, bacalar, yýðýlmýþ malzemeler, yüksekte duran su depolarý yýkýlýr. Temeli zayýf binalar yýkýlýr. Aðaç dallarý kýrýlýr, aðýr eþyalar ters döner. Su kaynaklarýnýn debisi ve sýcaklýðý deðiþir. Arazide kum fýþkýrmalarý (sývýlaþma), çatlaklar ve faylar (kýrýklar) oluþur. Kayalar düþer, heyelanlar olabilir.

Þiddet 9 : Genel bir panik olur. D ve C türü yapýlarýn tümü yýkýlýr. B türü yapýlar büyük hasara uðrar. Birçok yapýnýn temeli yerinden oynar. Yeryüzünde büyük yanýk ve çatlaklar oluþur. Yeraltýndaki borular kopar, kumlu zeminlerde sývýlaþma olur.

Þiddet 10 : D,C ve B türü yapýlarýn tümü yýkýlýr. A türü yapýlarda aðýr hasar oluþur. Barajlar ve bentler aðýr hasara uðrar. Yeryüzünde büyük çatlaklar ortaya çýkar. Demiryollarý bükülür. Irmak kýyýlarýnda ve dik yamaçlarda heyelan ve toprak kaymasý olur. Kum ve çamur akmalarý (sývýlaþma) görülür.

Þiddet 11 : Çok az yapý ayakta kalabilir. Köprüler yýkýlýr. Yeryüzünde çok büyük çatlaklar ve yarýklar oluþur. Yer altý borularý ve alt yapý tamamen yýkýlýr. Demiryollarý kopar, toprak kaymalarý ve yýðýlmalarý oluþur.

Þiddet 12 : Yeryüzündeki bütün yapýlar yerle bir olur. Deprem bölgesinde yeryüzü biçimi deðiþir. Cisimler havaya fýrlar, yer yüzeyinde deprem dalgalarýnýn ilerleyiþi görülür. Ufuk ve yataylýk kavramý kaybolur. Kýyamet bu olsa gerek.

Dünyada kaydedilen en þiddetli deprem Sili yakýnlarýnda 9.6 Richter ölçeðindedir.

* Sýcaklýk farký, yaðýþlar ve rüzgârlar yeryüzü þekillerinin oluþumunda etkili olaylardýr.
* Rüzgârlar: Rüzgârlar bir yandan kil, kum ve toz gibi parçacýklarý havada taþýrken bir yandan da daha büyük kaya parçalarýnýn birkaç santimetre hareket ettirerek yeryüzü þekillerini deðiþtirmektedir. Çöllerde ve deniz kýyýlarýnda rüzgâr tarafýndan taþýnan kum; kayalarýn ve çalýlýklarýn etrafýnda birikip geliþmeye devam ederek zamanla kumullarý oluþturmaktadýr.
* Sýcaklýk: Gündüzleri sýcaklýðýn etkisiyle genleþen kayalar, geceleri havanýn soðumasýyla büzülür. Bu durumun sürekli
tekrarlanmasý ile kayalarda parçalanmalar ve çatlamalar meydana gelir. Yarý nemli bölgelerde bu çatlaklara dolan yaðmur sularý donarak parçalanmayý hýzlandýrýr. Rüzgârla gelen parçacýklar geniþ kayalara çarpýnca zýmpara etkisi yaparak kayalarýn yüzeyini bazen törpüleyip parlatýrken bazen de parçalanmasýna sebep olur. Rüzgârlar, sürati azaldýðýnda taþýdýðý parçacýklarý ve kumu bir yerlerde býrakýr.

Ýklim ve Hava Olaylarý

Ýklim: geniþ bölgelerde uzun zaman diliminde gerçekleþen hava olaylarýnýn ortalamasýdýr. Dünya'da Birbirinden farklý bir çok iklim bulunmaktadýr. Dünya‘nýn oluþumundan bu yana iklimler ayný kalmamýþ zamanla deðiþimlere uðramýþtýr. Milyonlarca yýl önce belki de birçok bölge levha hareketleri nedeniyle farklý yerlerdeydi ve farklý iklim özelliklerine sahipti. Günümüzde de Dünya'daki ortalama sýcaklýk giderek artmaktadýr. Küresel ýsýnma olarak adlandýrýlan bu deðiþimin sera gazý miktarýnýn artýþýndan kaynaklandýðýný düþünen bilim insanlarý, sýcaklýk artýþýnýn devam etmesi halinde, bu durumun kalýcý iklim deðiþikliklerine neden olacaðýný söylemektedirler
 

Ýklim ve Hava Olaylarý Arasýndaki Fark
Ýklim	Hava Olaylarý
Geniþ bölgelerde ve çok uzun zaman içinde ayný kalan ortalama hava þartlarýdýr. Örneðin, Ankara'da yazlar genel olarak açýk, az bulutlu, sýcak ve hafif rüzgarlý geçer. Buna göre Ankara'nýn yaz mevsimi için iklim özelliði "Ankara yazýn sýcak ve kuraktýr" þeklinde tanýmlanýr.	Belirli bir yerde ve kýsa bir süre içinde(günlük, haftahk vs.) etkili olan hava þartlarýdýr. Örneðin, Ankara'da bir yaz gününde sabah hava açýk ve sakin iken öðle saatlerinde hava birden bulutlanabilir ve öðleden sonra bir yaðýþ görülebilir. Fakat bu durum Ankara'da yaz boyunca görülen bir olay deðildir. Günlük bir hava durumudur.
Ýklimi meydana getiren meteorolojik etkenlerin analizi ile uðraþan bilim dalma "klimatoloji (iklim bilim)" denir. Bu bilim dalý meteorolojinin yaptýðý gözlemleri canlý yaþamý açýsýndan inceleyerek açýklamaya çalýþýr. Yeryüzünde görülen baþlýca iklim tiplerini, oluþum nedenlerini, özelliklerini ve insan yaþamý üzerine etkilerini inceler.	Atmosfer içinde oluþan sýcaklýk deðiþmelerini ve buna baðlý olarak oluþan hava olaylarýný inceleyerek hava tahminleri yapan bilim dalýna "meteoroloji" denir. Meteoroloji, atmosferde meydana gelen hava olaylarýnýn oluþumunu, geliþimini ve deðiþimini nedenleri ile inceler. Bu olaylarýn canlýlar ve dünya açýsýndan doðuracaðý sonuçlarý araþtýrýr.
Klimatoloji ile uðraþan bilim insanlarýna "iklim bilimci" denir.	Meteoroloji bilimi ile uðraþan uzmanlara "meteorolog" denir.
En az 30 – 35 yýllýk hava durumuna ait ortalama veriler ile belirlenir	Günün 07.00, 14.00 ve 21.00 olmak üzere farklý saatlerinde yapýlan günlük gözlemlerle belirlenir.

* Ýklim ve hava olaylarý birbirini yakýndan ilgilendiren olaylardýr. Kara-deniz, deniz-buz, deniz-hava etkileþimleri;
volkanik gazlar, insan faaliyetleri, arazi kullanýmý, Güneþ'ten gelen ve yansýyan ýþýnlar gibi etkenler iklimin temel
elemanlarýdýr. Bu elemanlarýn atmosfer üzerinde; uzun süreler sonunda oluþan etkileri Dünya'daki iklim tiplerini meydana
getirirken kýsa süreler (günlük, haftalýk vs.) sonunda oluþan etkileri de hava olaylarýný meydana getirir.

* Ýnsanlar eskiden beri hayvan davranýþlarýna bakarak hava durumu tahminleri yapmýþlardýr. ( yaðmur yaðmadan hemen önce tarla farelerinin yuvalardan dýþarýya çýktýðý, köstebeklerin yuvalarýna bir girip- bir çýktýklarýný, kurtlarýn acý acý uluduklarý, keçilerin ve koçlarýn boynuzlarýný saða sola vurduklarý söylenmektedir.) Bu durum hala devam etse de meteoroloji uzmanlarý artýk çok ileri teknolojiler kullanmaktadýr. Dünya yörüngesine yerleþtirilen meteoroloji uydularý atmosferdeki hava hareketlerini gözlemlemektedir. Deniz meteorolojisi, rüzgârýn yönünü ve hýzýný, denizdeki görüþ uzaklýðýný, bulutluluk miktarýný gözlemler.

* Havanýn nasýl olacaðýný bilmek özellikle pilotlar, kaptanlar, balýkçýlar ve çiftçiler için oldukça önemlidir. Uzun
yola çýkacak sürücüler de yollarýn durumunu öðrenmek için hava durumunu takip ederek meteorologlarýn görüþ ve önerilerini dikkate alýrlar. Bu nedenle doðru hava tahminleri, insanlarý kötü hava þartlarýna karþý uyarýr. Böylece can ve mal kaybý önlenebilir.

Dünya’yý diðer gezegenlerden ayýran özellilerinin baþýnda üzerinde hava olaylarýnýn görülmesi ve canlý yaþamýna olanak saðlayan atmosferinin var olmasý gelir. Atmosfer %78 Azot - % 21 Oksijen - % 1 su buharý, karbondioksit ve diðer gazlardan oluþur.
Su buharý hava olaylarýnýn gerçekleþmesi için, karbondioksit ise fotosentez olayý için gereklidir. Bu gazlarýn oraný zamanla deðiþebilir. Mesela, karbondioksit oranýnýn artmasý atmosferin güneþ ýþýnlarýný tutma oranýný artýrýr. Bu özelliðe göre karbondioksit miktarýnýn artmasý hava sýcaklýðýnýn artmasýna, azalmasý ise hava sýcaklýðýnýn azalmasýna sebep olur.
Bilim adamlarý çeþitli gözlem araç ve gereçlerle hava raporunu gözlemleyerek hazýrlar ve elde ettikleri verileri bilimsel olarak karlý, yaðmurlu, rüzgârlý vb. þekilde yorumlarlar.
Hava olaylarý yeryüzünde bitki türleri, hayvan türleri daðýlýmýnýn oranýný, toprak oluþumu ve türlerini, denizlerin tuzluluk oranýný vb. oluþumlarý etkiler.

• RÜZGÂRLAR: Atmosferdeki hava aðýrlýðýndan dolayý Dünya üzerine basýnç uygular. Ancak atmosfer basýncý Dünya üzerindeki her noktada ayný deðildir. Kimi yerde alçak, kimi yerde yüksektir. ( Dünya yüzeyinde yükseldikçe atmosfer basýncý azalýr.) Bu basýnç farký rüzgârlarýn oluþmasýna sebep olur.
• Yatay yönde meydana gelen hava hareketlerine rüzgâr denir. Geldikleri yerlerin sýcaklýklarýný gittikleri yerlere taþýyan rüzgârlarýn sebebi basýnç farkýdýr. Rüzgâr oluþumu Dünyamýzýn günlük dönüþ hareketiyle sürekli devam eder. Rüzgârlar zaman zaman hýz deðiþtirerek bazen sakin esen meltemler bazen ise fýrtýnalar, kasýrgalar meydana gelir. Hýzlarý farklý olan rüzgârlarýn çevrelerine olan etkileri de farklýdýr. Rüzgârlarýn etkileri “Beaufort (Bifort) Ölçeði” ile tanýmlanýr. Bifort ölçeðine bakýldýðýnda rüzgârýn hýzý artýnca kuvveti ve etkisi de artmaktadýr.

 

Rüzgâr	Kuvveti	Hýzý (km/h)	Etkisi
Sakin	0	.............	Duman dikey olarak yükselir
Esinti (Yel)	1	1–5 km/h	Rüzgar dumaný sürükler(eðri bir duman oluþur)
Hafif meltem	2	6–11 km/h	Rüzgar dumaný sürükler (rüzgar yüzde hissedilir)
Meltem	3	12–19 km/h	Yapraklar ve ince dallar sürekli hareket eder, bayraklar dalgalanmaya baþlar
Orta þiddetli meltem	4	20–29 km/h	Toz ve kaðýt parçalarý uçuþur, Küçük dallar oynar
Sertçe meltem	5	30–39 km/h	Küçük aðaçlar sallanýr. Göllerde küçük dalgalar oluþur
Kuvvetli melten	6	40–50 km/h	Aðaçlarýn büyük dallarý hareket eder. Þemsiye kullanmak zorlaþýr
Fýrtýnamsý rüzgâr	7	51–61 km/h	Aðaçlar bütün olarak sallanýr. Rüzgâra karþý yürümek zorlaþýr
Fýrtýna	8	62–74 km/h	Aðaç dallarý kýrýlýr. Yürümek çok zordur
Kuvvetli fýrtýna	9	75–87 km/h	Bacalara zarar verir. Çatýlardaki kiremitler uçar
Tam fýrtýna	10	88–101 km/h	Kýyýlar dýþýnda nadir görülür. Aðaçlar köklerinden sökülür.
Çok þiddetli fýrtýna	11	102–117 km/h	Çok seyrek görülür. Geniþ ölçekli zarar verir
Kasýrga (Tayfun)	12	≥ 118 km/h	Toplu yýkým olur

• Hortumlar ve Kasýrgalar: Bazý rüzgârlar belirli bir yönde kuvvetli bir þekilde eserken bazýlarý ise kendi ekseni etrafýnda döner. Sýcak hava alanlarýnda hýzlý bir þekilde kendi ekseni etrafýnda dönen rüzgârlarýn en küçüðüne þeytan kulesi, ortancasýna hortum, en büyüðüne kasýrga denir.

* Bir hortumun oluþabilmesi için atmosferin yüksek bölümlerine kadar çýkabilecek, aþaðýda sýcak ve nemli hava ile
yukarýda soðuk ve kuru havanýn olmasý gerekir. Dar bir alanda sýcak hava ile soðuk hava aniden yer deðiþtirir ve hortum
oluþur. Hortum ucunun yere deðmesiyle birlikte rastladýðý her þeyi içine çekmeye çalýþýr. Böylece þiddetli þekilde dönen,
su, toz ve diðer yabancý maddelerden oluþan siyaha yakýn koyu renkli bir sütun halini alýr. Türkiye’de hortumlar nadiren
görülür. Çoðu hortum yarým saatten fazla sürmez, hatta bazýlarý sadece birkaç dakika sürer.
* Kasýrgalar sadece suyun sýcak ve havanýn nemli olduðu tropikal okyanuslarda görülür. Bir kasýrganýn oluþabilmesi için öncelikle okyanus suyunun sýcaklýðýnýn en az 27º C olmasý gerekir. Su sýcaklýðý bu seviyeye ulaþtýðýnda okyanus yüzeyindeki ýlýk ve nemli hava konveksiyon yoluyla yükselmeye baþlar. Bu havanýn çevresinde girdap gibi dönen güçlü bir rüzgâr oluþur. Ardýndan yaðmur bulutlarý toplanýr ve fýrtýna patlar. Fýrtýnanýn kasýrga sayýlmasý için rüzgarýn en az 118 km/h'lik bir sürate ulaþmasý gerekir.
* Kasýrga durgun bir merkezin çevresinde dev bir girdap gibi döner. Kasýgalar, hortumlara göre çok daha geniþ alanlara yayýlýr, daha uzun ömürlü ve daha bölgesel olup yavaþ hareket ederler.
Kasýrganýn gözü: Kasýrganýn merkezindeki geniþliði 30–40 km’yi bulan hava sütunudur. Burada hava basýncý düþüktür ve rüzgârýn hýzý azdýr.

Havadaki Nem: Okyanuslarda, göllerde, nehirlerde ve topraklarda bulunan su buharlaþarak; bitkiler ve hayvanlardaki su ise solunum ve terleme ile dýþarý atýlarak havaya karýþýr. Havaya karýþan bu su, (yani atmosferdeki su buharý) havanýn içerdiði nem miktarýný belirler. Havadaki nem atmosferin her yerinde ayný deðildir. (havanýn bulunduðu yere ve sýcaklýðýna göre deðiþir) ( Deniz ve okyanuslar üzerindeki hava, kara üzerlerindeki havaya göre daha nemlidir.) Havanýn sýcaklýðý arttýkça havadaki nem miktarý da artar. Soðuk havada nem yoðuþacaðý için sýcak havaya oranla soðuk hava daha az nem içerir. Nemli hava yükselirken sýcaklýðýnýn düþmesiyle soður ve bu durumda havadaki nem de yoðuþarak su damlacýklarý haline gelir. Su damlacýklarý da bir araya toplanýp bulut haline gelerek farklý yaðýþ þekilleri ile yeryüzüne döner. Bu durumda yaðýþ þeklini nemin yoðuþtuðu yer ve havanýn sýcaklýðý belirler.

Yaðýþ Þekilleri

Nemli hava gökyüzüne yakýn yerlerde yoðunlaþýrsa;

Yaðmur: Bulutlardaki su buharý bir araya gelerek su damlacýklarýný oluþtururlar. Böylece yoðunlaþan su buharý yeryüzüne yaðmur olarak iner.
Kar: Soðuk hava etkisiyle karþýlaþan su buharý buz kristalleri haline gelir. Buz kristalleri birleþerek kar tanelerini oluþturur. Kar taneleri yeryüzüne iner. (Eðer yeryüzü sýcaklýðý suyun donma noktasýnda veya daha düþükse yaðýþ kar þeklinde olur)
Dolu: Su buharý bulutlardan yeryüzüne inerken soðuk havayla karþýlaþýnca bulutun üst katmanýna sürüklenir katýlaþýr ve bir araya gelerek buz toplarýný yani doluyu oluþturur.

Nemli hava yeryüzüne yakýn yerde yoðunlaþýrsa,

Çiy: geceleyin hava serinler ve ortam sýcaklýðýnýn düþmesiyle havadaki su buharý yoðunlaþarak topraðýn, aðaç dallarýnýn ve yapraklarýn üzerinde çiy adý verilen su damlacýklarý halinde toplanýr.
Kýraðý: Eðer ortam sýcaklýðý 0ºC’nin altýnda ise su buharý sývý hale geçmeden yeryüzündeki cisimler üzerinde donar. Bu durumda kýraðý meydana gelir.

Sis: Atmosferin yeryüzüne çok yakýn kýsýmlarýndaki su buharýnýn yoðunlaþmasýyla oluþan buluta sis adý verilir. Yükseklerdeki bulutlar havanýn soðumasýyla oluþurken sis soðuk olan yeryüzünün hemen üzerindeki havada bulunan
su buharýnýn yoðuþmasýyla meydana gelir.

Hava Olaylarýnýn Sebebi: Belli bir alanýn üstündeki havanýn normalden daha fazla sýkýþmasý ile oluþturduðu basýnç, yüksek hava basýncýdýr. Bunun tersi olarak havanýn normalden daha seyrek olmasý halinde yaptýðý basýnç; ise alçak hava basýncýdýr. Atmosferdeki alçak ve yüksek basýnç; alanlarý sýcaklýk farklýlýklarýndan ortaya çýkar. Isýnan hava yükselir ve
havayý oluþturan tanecikler daha soðuk alanlara doðru giderek oralarda birikir. Bir bölgede yüksek basýnç varsa buradaki hava çevresindeki alçak basýnç alanlarýna doðru hareket eder. Bu þekilde, havanýn yer deðiþtirmesiyle
oluþan hareketi yani rüzgarý yüzümüzde hissederiz.



Günlük ve Mevsimsel Sýcaklýk Deðiþimleri

Dünyanýn kendi ekseni etrafýnda dönüþü: Dünyamýzýn kendi ekseni etrafýnda dönüþünü 24 saatte tamamlar. Bu þekilde kendi ekseni etrafýnda dönerken Güneþ’e bakan yüzünde gündüz arka yüzünde ise gece yaþanacaktýr. Bu nedenle Güneþ’e bakan kýsmý daha sýcak olup bu yüz aydýnlýk olur. Bu yüze deðen Güneþ ýþýnlarý sahip olduklarý ýsý enerjisini Dünyanýn bu yüzündeki cisimlere aktaracak ve onlarýnda ýsýnmalarýný saðlayacaktýr. Dünyanýn Güneþ’e dönük olmayan yüzü Güneþ’ten gelen ýþýnlardan bir süre uzak olacaðý için bu kýsýmda hava soðuk olur. Dolayýsýyla gece ile gündüz arasýndaki sýcaklýk farkýnýn Dünya’nýn kendi ekseni etrafýnda dönmesinden kaynaklandýðýný söyleyebiliriz.

Dünya’nýn Güneþ Etrafýnda Dönüþü: Dünyanýn Güneþ etrafýnda dönmesi mevsimleri oluþturur. Dünyanýn dönme ekseninin eðik olmasý nedeniyle Güneþ ýþýnlarý dik olarak alan bölgeler de sürekli deðiþir. Dünyada bir yýlda her iki yarým küre farklý farklý mevsimler yaþar. Eðer eksen eðikliði olmasaydý, Dünya Güneþ etrafýnda dolanýrken Güneþ ýþýnlarýnýn yere düþme açýsý deðiþmeyecek, sýcaklýk deðiþimleri gerçekleþmeyecek, böylece mevsimler oluþmayacaktý. Ekvator bölgesine güneþ ýþýnlarý dik olarak geldikleri için bu bölgenin sýcaklýðý çok fazladýr. Kutuplara gelen ýþýnlar ise eðik olduklarý için bu bölgeler yýl boyunca soðuktur. Mevsimlerin meydana gelmesi de Dünyanýn eðik duruþu ve Güneþ etrafýndaki hareketi ile ilgilidir.

Dünya, A konumundayken Güney yarým küreye Güneþ ýþýnlarý daha dik gelir. Bu nedenle burada yaz yaþanýr. Bu sýrada güneþ ýþýnlarýnýn eðik geldiði Kuzey yarým kürede kýþ yaþanmaktadýr. Dünya B konumundayken tam tersi bir durum meydana gelir.