KENDÝMÝZÝ SINAYALIM VERÝLEN SÖZÜ TUTMAK

Çocuklar,

Bilmem dikkat ettiniz mi? Birçok kimse, verilen sözü tutmamanýn onur kýrýcý bir davra­nýþ olduðunu düþünmez. Çaðrýldýklarý yere yarým saat, bir saat geç giderler. Her neden­se, toplantýya tam vaktinde gitmek öteden beri umursanmayan bir davranýþtýr. Bu kötü alýþkanlýktan kendinizi koruyunuz. Her iþi vaktinde yapmaya alýþýnýz. Birine verdiðiniz sözü mutlaka tutunuz.

                                                                                                    Selim Sýrrý TARCAN

                                                                                                        Yaþama Bilgisi

Aþaðýdaki üç soruyu metne göre yanýtlayýn.

1. Verilen sözü tutmak nasýl bir davranýþtýr?

A) zevk verici           B) onur verici                C) üzüntü verici             D) acý verici

2.  Yazar bir toplantýya zamanýnda gitmemeyi nasýl bir davranýþ olarak nitelendiriyor? A) doðal  B) uygun          C) umursanmayan          D) olaðan dýþý

3.  Aþaðýdakilerden hangisi yazarýn çocuklara verdiði öðütlerden biri deðildir?

 

A)  Her iþi zamanýnda yapmaya alýþýnýz.

B)   Verdiðiniz sözü tutunuz.

C)  Çaðrýldýðýnýz yere geç gitme alýþkanlýðýndan kendinizi koruyunuz.

D)  Çaðrýldýðýnýz yere biraz geç kalabilirsiniz.

4. "Çaðrýldýklarý yere yarým saat geç giderler."
"Babam, "Karþýdan karþýya yeþil ýþýkta geç." dedi."

Yukarýdaki iki cümlede koyu yazýlan kelimeler anlam iliþkisi bakýmýndan nasýl adlandýrýlýr?
A) eþ anlamlý                         B) zýt anlamlý                 C) eþ sesli                     D) mecaz anlamlý

5. Aþaðýdakilerden hangisi "dayanýþma" yý anlatan bir atasözüdür?

A)   Yazýn baþý piþenin, kýþýn aþý piþer.

B)   Bugünün iþini yarýna býrakma

C)   Bir elin nesi var, iki elin sesi var.

D)   Demir tavýnda, her þey vaktinde gerek.

6. Aþaðýda birinci sýrada verilen kelimeleri, ikinci sýradaki zýt anlamlýlarýyla eþleþtirin.

bol      uzun   hafif    eðri

çok     büyük büðrü aðýr     düz     sert     kýsa     dar

……………………………………………………………………………………………

7. Atatürk'ün "Yurtta barýþ, dünyada barýþ" özdeyiþiyle vermek istediði mesajý yazýn.

……………………………………………………………………………………………

 

Aþaðýdaki açýklamalarý okuyarak doðru olanlarýn baþýna D, yanlýþ olanlarýn baþýna Y harfini koyun.

8.     (   ) Nasrettin Hoca, masallarýyla ünlü bir halk düþünürüdür.

9.     (   ) Mustafa Ruhi Þirin "çocuk yazarý" olarak tanýnýr.

10. (   ) Kendimizi baþkasýnýn yerine koyarak onun duygu ve düþüncelerini anlamaya
çalýþmak, empati kurmak demektir.

Çocuk Haklarý Sözleþmesi, Birleþmiþ Milletler Genel Asamblesi tarafýndan 20 Kasým 1989 tarihinde kabul edilerek 2 Eylül 1990 tarihinde de yürürlüðe konulmuþtur. (1) Kongre hem sivil hem de politik alanda ekonomik, sosyal ve kültürel haklar açýsýndan Uluslararasý Ýnsan Haklarý’nýn uygulamalý tek çalýþmasýdýr. Anlaþmaya göre devletler bu haklara saygý göstereceklerini imza koyarak kabul etmektedirler. Çocuk Haklarý Söz[eþmesi halen var olan en geniþ uluslararasý kabul görmüþ ve katýlýmlý sözleþmedir Devletlerin büyük çoðunluðunun bu sözleþmenin prensiplerine katýlmýþ olduðu görülmektedir.

Temel iki kavramýn altýnýn çizilmesi gerektiði özellikle çocuk haklarý sözleþmesinden sonra ortaya çýkmýþtýr.

1 -Çocuðun birey olarak var olduðu ve haklarýnýn bulunduðu,

2- Çocuðun yararlarý ilkesinin temel ilke olarak deðerlendirilmesi gerekliliði,

Uluslararasý bildirgeler incelendiðinde çocuk istismarý ve ihmali olayýna yer veren hukuki baðlayýcýlýða sahip bir belgenin 1989 tarihine kadar varolmadýðý görülmektedir. Çocuklar. çocuk haklarý ve çocuk refah, 1945 yýlýnda kurulduðundan bu yana Birleþmiþ Milletlerin merkezi ilgi odaklarýndan birini oluþturmuþtur.

Genel Kurul un gerçekleþtirdiði ilk çalýþmalardan biri bugün çocuklara yönelik uluslararasý, yardým çalýþmalarýnýn temel direði durumunda olan Birleþmiþ Milletler Çocuklar Yardým Fonunun (UNICEF) kurulmasý olmuþtur. Genel Kurul tarafýndan 1948 yýlýnda kabul edilen insan Haklarý Evrensel Bildirgesi, çocuklarýn özel olarak özen ve bakýma kavuþturmalarý gerektiðini kabul etmiþtir. 0 dönemden sonra Birleþmiþ Milletler çocuk haklarýna yönelik olarak 1959 yýlýnda Çocuk Haklarý Bildirisini kabul etmiþtir. Bu bildiride yer verilen çocuk haklarýna uluslararasý yasa gücünü kazandýran ilke metin ise Çocuk Haklarýna dair sözleþmedir. Bu sözleþme 20 Kasým 1989 tarihinde Birleþmiþ Milletler Genel Kurulunda oybirliði ile kabul edilmiþtir. Türkiye Cumhuriyetinde zamanýn Cumhurbaþkanýnca 14 Eylül 1990’da imzalanan Çocuk Haklarý Sözleþmesi Aralýk 1994 de Meclisten geçirilerek yürürlüðe girmiþtir. (2)

Çocuk haklarýný yasal ve manevi haklar olarak iki grupta incelemekte fayda vardýr Yasal bir hak, ülkesinin yasasý tarafýndan verilen ve uygulanan bir hak ve yetkidir. Manevi hak ise. doðrulanabilir bir yetkiyi tanýmlamaktadýr. Yasal bir hakkýn hukukun adli mekanizmasýyla uygulanabilir olmasý zorunludur, oysa manevi bir hak her zaman uygulanamaz. Ancak manevi haklarýn, yasal haklarýn oluþumunda bir etken olabileceði unutulmamalýdýr.

Çocuk Haklarýný þu alt baþlýklarda incelemek mümkündür.

1- Refah Haklarý: Bu haklar bütün çocuklarýn beslenme. týbbi hizmet ve barýnma ve eðitim gereksinimlerini Saðlar.

2 Korumacý Haklar: Çocuklarý yetersiz ilgiden. ev içindeki ihmal, fiziksel ya da duygusal istismardan ya da baþka herhangi bir tehlikeden koruyacak haklarla ilgilidir. Korumacý haklarýn, çocuklarý yetiþkinlere baðýmlý kýldýðýn, ve özerkliklerini yok ettiði için e!eþtiren kimi çocuk haklarý savunucularý, korumacý haklarýn tanýmlanmasý ve uygulanmasýnda çok hassas olmak gerektiðini ileri sürmektedirler.

3-Yetiþkin Haklarý: Ayný anda yetiþkinlerin tek baþlarýna sahip olduklarý haklara. çocuklarýn da sahip olmalar, gerektiðini söylemektedir. Bu istek yaþýn, ayrýcalýk vermek ya da yadsýmak için keyfi ve akýl dýþý bir denektaþý olduðu görüþüne dayanmaktadýr. Bu yetiþkin haklarýný genç insanlara tanýmak, onlarýn bu önemli alanlardaki özerkliklerini ve baðýmsýzlýklarýný arttýracaktýr.

4-Ana-Baba/ara karþý Haklar: Çocuklarýn reþitlik yaþýna ulaþmadan önce, ana-babalarý karþýsýnda daha fazla baðýmsýzlýk sahibi olmalarý gerektiðini ifade eder. Yetiþkin haklarý gibi bu haklarýn amacý da çocuklarý korumak deðil. kiþisel özelliklerini artýrmaktýr.

Çocuk haklarý konusunda korumacý ve özgürleþtirici eðilimler olmak üzere iki temel yaklaþýmýn olduðu görülmektedir. Ancak, çocuklarýn korunmasý ve çocuk haklarýný n korunmasý zorunlu olarak birbirlerine karþýt deðil! birbirlerini tamamlayýcý hedefler olarak deðerlendirilmelidir. Korumacý yasalar. özgürleþtiricilerin çocuklara geniþletmeyi istedikleri yetiþkinlerin haklarýnýn yerine geçmemeli, onlara destek olmalýdýr.

Türkiye’de çocuk hukuku ile ilgili geliþmelerin baþlangýcý 19yüzyýldýr. Bu alandaki önemli geliþmeler gerçek anlamda Cumhuriyet döneminde gerçekleþmiþtir. Diðer hukuk sistemlerinin aksine Türk Hukuk Sisteminde çocuklarýn korunmasýna ait kurallar, esaslarý bakýmýndan, doðrudan doðuya kanunlarla da desteklenmiþtir. Bu kanunun model alýndýðý Ýsviçre kanunlarýnda da ayrý þekilde gözükmektedir.

Modern hukuk sistemlerinde çocuklarýn korunmasý, çocuðunda bir þahsiyet yani insan olarak sevgiye ve þefkate layýk olmasý ve birlik yani çocuðun, toplumun, milletin. devletin bir parçasýný oluþturmasý ve kamu yararýna korunmasý fikrine dayanýr.

Memleketimizde ise uzun yýllar sosyal yardým ve bunun içinde çocuðun korunmasý dini kurumlar tarafýndan gerçekleþtirilmiþtir. Osmanlý Devletinde bu sosyal kurumlar, ‘Vakýflar’ tarafýndan oluþturulmuþtur.

Türkiye’de çocuða önem vermek, onu ve haklarýný korumaya yönelik kurumlarýn kurulmaya baþlanmasý 19.yüzyýla rastlar. Mithat Paþa, Tuna Eyaleti Valisi iken Çocuk ýslahhanelerine ait bir tüzük düzenlemiþ ve ayný tüzük uygulanmak üzere Dahiliye Nezaretince 1868 yýlýnda bütün valiliklere tamim edilmiþtir. Sokaklarda dilenen çocuklarla, sakat erkek ve kadýnlarýn dilenmekten kurtarýlmalarý için Darülacezeler kurulmasý 1890 yýlýnda Halil Rýfat paþanýn sadrazamlýðý zamanýnda düþünülmüþ ve gerçekleþmesini II. Abdülhamit emretmiþtir. Yine 1894 yýlýnda çýkarýlan “dilenciliðin mealine dair tüzük” o zamanlar için bu sahada küçümsenmeyecek önlemleri içermektedir. (3) Cumhuriyetle birlikte, Türk Medeni Kanunuyla çocuklarýn haklarýna iliþkin hükümler düzenlenmiþ ve daha sonralarý ise çýkarýlan özel kanunlarla, medeni kanundaki haklar tamamlanmaya çalýþýlmýþtýr. ülkemizde. çocuðun ve haklarýnýn korunmasýyla ilgili olarak çýkarýlan ilk özel kanun 5387 nolu, Korunmaya Muhtaç Çocuklar Hakkýnda Kanun olup, 23 Mayýs 1949’da çýkarýlmýþtýr. Daha sonra 1979 yýlýnda ‘Çocuk Mahkemelerinin Kuruluþu, Görev ve Yargýlama Usulleri Hakkýnda Kanun”un kabulü ile çocuk yargýlamasýna özel bir statü kazandýrýlmýþtýr. Ancak yasa 1 Haziran 1982 de yürürlüðe girebilmiþ ve yasada öngörülen çocuk mahkemeler ise 1988 yýlýnda kurulabilmiþtir. 27 Mayýs 1983 tarihinde ise “Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu” yürürlüðe girmiþ böylelikle de korunmaya muhtaç çocuklar hakkýnda kanun yürürlükten kaldýrýlmýþtýr. 1986 yýlýnda ise çýraklýk ve mesleki eðitim kanunu çýkarýlmýþtýr. Son olarak, çocuklarýn korunmasýyla ilgili olarak çýkarýlan önemli yasalardan birisi de özel eðitime muhtaç çocuklar kanunu”dur. (4)

Polonya otoriteleri, Uluslararasý Çocuk Yýlý (1979) öncesinde, bir Çocuk Haklarý Sözleþmesi hazýrlanmasý için öneride bulunurken, çocuk haklarýnýn tutarlý ve baðlayýcý yasalar bütününe dayanmasý gerekçesini öne sürmüþlerdir. Yapýlan çalýþmalar sonucunda hazýrlanan sözleþme metni, Birleþmiþ Milletler Genel Kurulu tarafýndan, 20 Kasým 1989 tarihinde kabul edildikten sonra, 26 Ocak 1990 tarihinde imzaya açýlmýþtýr. Sözleþme, daha imzaya açýlýþýnýn ilk gününde 61 devlet tarafýndan imzalandý. Sözleþme, 2 Eylül 1990 tarihinde yürürlüðe girmiþtir. Türkiye ise, 30 Eylül 1990 tarihinde imzaladýðý sözleþmeyi, Ocak 1995 yýlýnda onaylamýþtýr. (1,2)

1) Aþaðýda rakamla verilen doðal sayýlarýn okunuþlarýný yazý ile yazýn.

 

234 702: …………………………………………………………………………………………………..

1 099 002: …………………………………………………………………………………………………

12 400 105: ………………………………………………………………………………………………..

200 825 459: ………………………………………………………………………………………………

2 534 098: ………………………………………………………………………………………………….

23 456 100: ………………………………………………………………………………………………..

100 000 024: ………………………………………………………………………………………………

 

2) Aþaðýda yazýyla verilen doðal sayýlarýn okunuþlarýný rakamla yazýn.

 

On yedi milyon üç yüz yirmi beþ bin on dokuz :  ……………………    

Elli altý milyon iki yüz on sekiz bin beþ yüz on dört:  …………………..

Ýki milyon yüz yedi bin üç yüz kýrk yedi:  …………………          

Yüz on milyon beþ yüz elli bin üç yüz dört: ………………

Bir milyon yüz otuz bin yüz otuz: …………………….

Dokuz yüz doksan dokuz milyon dokuz yüz doksan dokuz bin dokuz yüz: …………………..

Üç yüz on milyon yüz kýrk yedi bin yedi yüz yedi: ……………………………..

 

3) Aþaðýdaki doðal sayýlarýn basamak ve bölük adlarýný tabloya yazýnýz.

BOÞALTIM SÝSTEMÝ

Boþaltým Sistemimiz Vücudumuzdan Atýklarý Uzaklaþtýrýr

Canlýlar hayatsal faaliyetlerini yürütebilmek için dýþarýdan besin alýrlar. Bu besinleri enerji verici, yapýcý onarýcý ve düzenleyici olarak kullanýrlar. Besin içeriklerinin hayatsal faaliyetlerde kullanýlmasýndan sonra kalan su, madensel tuzlar, CO2, amonyak, üre ve ürik asit gibi zararlý maddelerin vücut dýþýna atýlmasýna boþaltým denir. Boþaltým olayýný gerçekleþtiren sisteme de boþaltým sistemi adý verilir. Boþaltým sistemi sayesinde sindirim sonucu hücrelerde oluþan artýk maddeler, dýþarýdan vücuda girmiþ olan zararlý maddeler ve yararlý olmasýna raðmen hücrelere fazla gelen maddeler vücut dýþýna atýlýr.

Vücudumuz için gerekli besin içerikleri, enerji üretimi için, yapým-onarým için ve düzenleyici olarak kullanýlýr. Bu sýrada vücudumuza zararlý olan ve vücudumuzdan uzaklaþtýrýlmasý gereken bazý atýk maddeler de oluþur. Oluþan atýk maddeler vücudumuzdan boþaltýmda görevli yapý ve organlar tarafýndan uzaklaþtýrýlýr.

Atýk Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaþtýran Organlar

Böbrekler, akciðerler, karaciðer, deri ve kalýn baðýrsak atýk maddeleri vücudumuzdan uzaklaþtýran organlardýr. Bu organlar atýk maddeleri idrar, solunum, terleme ve dýþký yoluyla atar.  Eðer bu atýk maddeler vücudumuzdan uzaklaþtýrýlmadýklarý takdirde zehirleyici olabilir. Bunun sonucu olarak vücudumuz görevlerini yerine getiremez. Aþaðýdaki þemayý inceleyelim

Deri Vücudumuzdan suyun ve tuzun fazlasýný terleme yoluyla dýþarý atar.Ayný zamanda bu sayede vücut sýcaklýðý da korunmuþ olur.
Akciðerler Kan içindeki karbon dioksiti ve suyu soluk verme esnasýnda vücut dýþýna atar.
Karaciðer Proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluþan zehirli bir maddeyi, daha az zararlý olan üreye dönüþtürür.
Kalýn baðýrsak Su, safra ve besin atýklarýnýn dýþký þeklinde vücuttan atýlmasýný saðlar.
Böbrekler Kan içindeki zararlý atýklarý ve üreyi süzerek idrar þeklinde vücuttan uzaklaþtýrýr.

Boþaltým Sistemimizi Oluþturan Yapý ve Organlar

Besin içeriklerinin hücrelerimiz tarafýndan kullanýlmasý sonucunda atýk maddeler oluþur. Oluþan bu atýk maddeler hücrelerimizden kanýmýza geçer. Atýk maddelerle kirlenmiþ kanýn vücudumuza zarar vermemesi için bir an önce temizlenmesi gerekir. Bu atýk maddeler vücudumuzdan boþaltým yoluyla uzaklaþtýrýlýr. Týpký fabrikalarýn zehirli atýklarý temizleyerek uzaklaþtýran arýtma tesisleri gibi vücudumuzdan atýk maddeleri uzaklaþtýran ve boþaltým sistemi adý verilen bir sistem vardýr.

Boþaltým sistemimiz; böbrekler, üreter, idrar kesesi ve üretradan oluþur. Böbrekler boþaltým sistemimizin önemli organlarýndan biridir.
Karaciðerin boþaltýmdaki görevi: Hücrelerde solunum olayýnda bazý besinler (proteinler) parçalandýðýnda amonyak denilen ve çok zehirli olan bir sývý oluþur. Karaciðer, çok zehirli olan amonyaðý, daha az zehirli olan üre ve ürik aside çevirerek boþaltýma yardýmcý olur.
Karaciðer, yaþlanmýþ alyuvarlar hücrelerini parçalar ve oluþan atýklarýný safra sývýsý ile baðýrsaklara göndererek boþaltým yapar.
Böbrekler: Bel omurlarýmýzýn iki yanýnda yer alan organlarýmýzdýr. Böbreðin þekli fasulyeye benzer. Yaklaþýk uzunluðu 10 cm'dir. Böbreklerimizin görevi, vücudumuzun çeþitli faaliyetleri sonucu oluþan atýk maddeleri kanýmýzdan süzerek uzaklaþtýrmaktýr. Kanýmýzda atýk maddelerin yaný sýra karbonhidratlarýn, yaðlarýn ve proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluþan küçük moleküller ile vitamin ve su gibi yararlý maddeler de bulunur. Öyleyse, böbreklerimizin kanýmýzý süzerken kanýmýzýn içindeki yararlý maddeleri koruyup atýk maddeleri uzaklaþtýrmasý gerekir. Peki, böbrekler kanýmýzý süzerek nasýl temizler? Kanýmýz, böbreðimizin temel birimi olan nefronlar tarafýndan süzülerek temizlenir.

Önemli NOT:
*Böbrekler, vücutta yaþamsal faaliyetler sonucu oluþan su, üre, ürik asit ve madensel tuzlardan oluþan atýk maddelerin kandan süzülerek idrar þeklinde vücut dýþýna atýlmasýný saðlar. Yani insanlarda boþaltým olayýný gerçekleþtiren organ böbreklerdir.
*Süzüntüdeki suyun büyük bir bölümü, glikoz ve diðer besin maddeleri öz bölgesindeki toplama kanalcýklarý tarafýndan emilerek tekrar kana geçer. Bu olaya geri emilim denir. Böylece yararlý maddelerin vücut dýþýna atýlmasý engellenmiþ olur. Süzüntüdeki su ve besinler emildikten sonra havuzcukta kalan sývýya idrar denir
Her bir böbrekte, yaklaþýk bir milyon nefron bulunur.
Nefronlar boþaltým maddelerini kandan süzer ve idrar oluþumunu saðlar, böylece kanýmýzý temizler. Peki, böbreklerimiz idrarý nasýl oluþturduðunu biliyor musunuz?
1. Kan, böbrek atardamarlarý yoluyla böbreklere gelir ve nefronlarda süzülür.
2. Kan içindeki yararlý maddeler, süzülme sýrasýnda nefronlarda emilir ve tekrar kana geçer.
3. Süzülerek temizlenen bu kan, böbrek toplardamarý ile böbreklerden çýkar.
4.Süzülmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlasý ile üre idrarý oluþturur.
5.Oluþan idrar, üreterde ve idrar kesesinde toplanýr.
6.Ýdrar üretra ile vücuttan dýþarý atýlýr.

Önemli NOT:
*Vücudumuzda boþaltýma yardýmcý olan organlar: Terleme yolu ile atýk maddeleri vücuttan uzaklaþtýran DERÝ, Solunum sonucu atýk karbondioksit v su buharýný atan AKCÝÐER, bazý maddelerin parçalanmasý sýrasýnda oluþan zehirli maddeleri sindirim kanalýna boþaltan KARACÝÐER  
*Kanýmýz böbreðimizin temel birimi olan nefronlar tarafýndan süzülerek temizlenir. Böbreklerimizin kanýmýzý süzerek atýklarý idrar þeklinde uzaklaþtýrýr.
*Vücuda pompalanan kan, karaciðere gelir ve kandaki amonyak, üre ve ürik aside çevrilir. Kan daha sonra böbrek atardamarý ile böbreklere gelir. (Böbrek atardamarý, aorttan ayrýlan damarlardan biridir.)Böbreklere gelen kirli kandaki su, üre, ürik asit ve madensel tuzlar, kabuk bölgesindeki nefronlar tarafýndan süzülür. Süzülen ve temizlenen kan, böbrek toplardamarý ile böbreklerden uzaklaþtýrýlýr.
*Dýþkýlama: Sindirilmeyen besinlerin sindirim sisteminden atýlmasý olayýdýr. Boþaltým olayý deðildir.
*Damlama: Nemli havalarda sabahýn erken saatlerinde bitkilerin yapraklarý üzerinde su damlacýklarý görülür. Bitki attýðý bu su damlacýklarý sayesinde bitkideki fazla su ve mineraller bünyesinden atýlýr.
*Bitkiler boþaltýmý; su ve karbondioksiti yaprak gözeneklerinden ve yaprak dökümü ve köklerden ise fazla su ve madensel tuz boþaltýmý yapar.
*Tek hücrelilerde ( Amip, öðlana, paremezyum gibi)  boþaltýmý hücre zarýndan yaparlar
*Tek delikliler: Kurbaða, balýk, sürüngen ve kuþlarda boþaltým ve üreme  tek bir açýklýktan yapýlýr. Buna göre bu delikten sperm, dýþký, yumurta çýkar.
*Memeli erkeklerde: Ýdrar ve sperm ayný delikten dýþký ayrý delikten atýlýr.
*Memeli diþiler: Ýdrar, dýþký ve yumurta 3 ayrý delikten atýlýr.

Boþaltým Sisteminin Saðlýðý ve Korunmasý :

1- Yeterli miktarda sývý alýnmalýdýr. (Böbreklerin rahat çalýþmasý için bol sývýya ihtiyacý vardýr. Alýnan sývý miktarý sýcak ve kuru havalarda arttýrýlmalýdýr. Günlük en az 2 litre su alýnmalýdýr.)
2- Ýdrar uzun süre tutulmamalýdýr. (Böbrek taþlarý oluþabilir).
3- Böbrekler ve idrar yollarý soðuktan korunmalýdýr. (Böbrek saðlýðý için).
4- Aþýrý acý ve baharatlý yiyecekler yenilmemelidir.
5- Düzenli banyo yapýlmalýdýr. (Derideki gözeneklerin açýlmasý için).
6- Ýçilen su ve yenilen besinler temiz olmalýdýr.
7- Böbrek iltihabý rahatsýzlýklarýnda tedavi yarýda kesilmemeli ve ilaçlar zamanýnda alýnmalýdýr.
8- Diþ çürükleri ve boðaz iltihabý hemen tedavi ettirilmelidir. (Çürük veya iltihaba yol açan mikroorganizmalar, kalýcý böbrek rahatsýzlýklarýna yol açabilir.)
9- Kiþisel temizliðe dikkat edilmelidir.

Sindirim neye denir?
Besinlerin çeþitli organlarýmýzda parçalanarak kana geçebilecek deðiþime uðramalarýna. sindirim denir. Sindirim aðýzda baþlar. an üste biter.

* Sindirim organlarýmýz nelerdir?
- Aðýz.
- Yemek borusu .
- Mide
- ince baðýrsak.
- Kalýn baðýrsak.

* Aðzýn sindirimdeki görevi nedir?
Aðýzda dil, diþ ve tükrük bezleri bulunur. Besinler aðýzda önce diþler tarafýndan parçalanýr. sonra tükrük salgýlarýyla ýslanýr. daha sonra dil tarafýndan aðýz içinde çevrilerek yutaða yollanýr. Aðzýmýzýn içinde bulunan dil kas dokudan yapýlmýþtýr. Deðiþik yönlere hareket edebilir. Dilimiz konuþurken ve yemek yerken iþimize çok yarar. Dilimizin üzerinde irili ufaklý çýkýntýlar vardýr. Bu çýkýntýlar yiyeceklerin tadýna almamýza yardým eder.

* Yutaðýn sindirimdeki görevi nedir?
- Dilin toplayýp attýðý besinler yutak denilen bölüme gelir.
- Yutak bu lokmalarý yemek borusuna iletir.

* Yemek borusunun sindirimdeki görevi nedir?
- Yemek borusu yutak ile mide arasýnda bulunan 20 - 2 S cmlik bir borudur. Besinlerin mideye iletilmesinde iþe yarar.

* Midenin sindirimdeki görevi nedir?
- Midenin sindirimdeki görevi büyüktür.
- Mide kuvvetli kaslarý sayesinde çeþitli yönlere kasýlýp gevþeme hareketi yaparak mideye gelen besinleri çalkalar, yoðurur, bulamaç hôline getirir.

* Midenin özellikleri nelerdir?
- Mide. karýn boþluðunun sol üst kýsmýnda bulunur.
- Sindirim borusunun en geniþ kýsmýdýr.
- Çaydanlýk biçimindedir.
- iç yüzeyi çok girintili ve çýkýntýlýdýr.
- Ýsteðimiz dýþýnda. durmadan çalýþýr.
- Mide, bulamaç hôline gelen besinleri ince baðýrsaða gönderir.

* Ýnce baðýrsaðýn görevleri nelerdir?
- Ýnce baðýrsaðýn iç yüzeyinde bulunan kadife tüyü gibi ince tüycükler besinlerin kana geçmesini saðlar.
- Ýnce baðýrsaðýn ilk kýsmýna onikiparmak baðýrsaðý da denir. ince baðýrsak karýn boþluðunda bulunur. Uzunluðu yaklaþýk 6-7 metredir. ince baðýrsaktan sonra kalýn baðýrsak gelir.

* Kalýn baðýrsaðýn görevleri nelerdir?
Kalýn baðýrsakta sindirim olmaz. Sindirilmiþ besinlerdeki suyu emerek kana karýþtýrýr. Kalan artýklarýn anüs yoluyla dýþarý atýlmasýný saðlar.

* Sindirim sistemine yardýmcý olan organlar nelerdir?
- Tükrük bezleri, pankreas ve karaciðer sindirime yardýmcý olan organlardýr.
- Tükrük bezleri; besinlerin ýslatýlmasýný ve piþmiþ niþastanýn sindirimini saðlar.
- Pankreas; ince baðýrsaða salgý dökerek besinlerin erimesini saðlar.
- Karaciðer ise kandaki fazla þekeri depolayarak vücuttaki kan þekerini ayarlar.

* Karaciðer nasýl bir organdýr?
- Karaciðer karýn boþluðunda midenin sað üst kýsmýnda yer alýr.
- Koyu viþne rengindedir. Vitamin. mineral ve yaðlarý depo eder.
- Kullanýlan ilaçlarýn zararlý etkilerini önler.

* Sindirim sisteminin saðlýðýný korumak için ne yapmalýyýz?
- Yaðlý yiyeceklerden sakýnmalýyýz.
- Kýzarmýþ yiyecekler yememeliyiz.
- Yiyecekleri iyice çiðnemeliyiz.
- Aþýrý yemek yememeliyiz.
- Çok soðuk. çok sýcak. çok acý, çok ekþi besinlerden kaçýnmalýyýz.
- Çeþitli besinler yemeliyiz.
- Midemizi üþütmemeliyiz.
- Her gün spor yapmalýyýz.

* Sindirim sistemi hastalýklarý nelerdir?
- Ülser.
- Tifo.
- Dizanteri,
- Kolera.
- ishal gibi hastalýklar sindirim sistemi hastalýklarýdýr.

* Baðýrsak parazitleri (asalaklar) nelerdir?
- Baðýrsak solucaný.
- þerit (tenya).
- kýl kurdu
- kancalý kurt gibi asalak hayvanlar sindirim borusuna yerleþerek sindirim bozukluklarý yaparlar.
Bu hayvanlar asalak yaþadýklarý için yani hazýr besini yedikleri için. bunlara asalak ya da parazitler denir.

Canlýlýk faaliyetlerinin devamý için hücrelerin enerjiye ihtiyacý vardýr. Canlýlar ihtiyaçlarý olan enerjiyi yedikleri besin maddelerinden saðlarlar. Vücudumuzdaki hücreler; büyüme, geliþme ve aþýnan yerlerin onarýlmasý faaliyetlerini sürdürür. Tüm bu olaylar için vücudumuz dýþarýdan bazý maddeler almalýdýr.
 Vücudumuzun canlýlýk faaliyetlerini devam ettirebilmesi için ihtiyaç duyduðu ve dýþarýdan aldýðý maddelere besin, besinleri alýp yemeye de beslenme denir.
 Besinler sindirim organlarýnda hücre zarýndan geçebilecek kadar küçük parçalara ayrýlýr ve kan yoluyla hücrelere taþýnýr. Hücreler besinleri çeþitli yaþamsal olaylarda kullanýr. Her besin, hücrelerde deðiþik görevleri yerine getirir.
 Besinlerin bir kýsmý bitkilerden elde edilir. Bitkilerden elde ettiðimiz besinlere bitkisel besinler denir. Patates, buðday, sebze ve meyveler bitkisel besinlerdendir.
 Et, yumurta, süt gibi besinler hayvanlardan elde edilir. Bu besinlere ise hayvansal besinler denir.
 Besinler vücudumuzda enerji verme, yapýcý onana olma ve düzenleyicilik yapma gibi görevleri yerine getirir. Besinleri vücudumuzdaki görevlerine göre aþaðýdaki gibi gruplandýrýrýz.
 Enerji Verici Besinler: Karbon hidratlar, yaðlar, proteinler
 Yapýcý Onarýcý Besinler: Proteinler, yaðlar, madensel tuzlar, su
 Düzenleyici Besinler: Madensel tuzlar, su, vitaminler

Besin Gruplarý
Enerji Verici Besinler
Baþlýca enerji verici besinler karbon hidratlar, yaðlar ve proteinlerdir.
Karbon hidratlar: Þeker ve þekerli yiyeceklerle patates, tahýl ve unlu gýdalarda bulunan niþasta, karbon hidratlar grubuna giren besinlerdir.
Yaðlar: Tereyaðý, içyaðý, kuyruk yaðý gibi hayvansal yaðlarla; zeytin, ayçiçeði, fýndýk ve susam gibi bitkilerde bulunan yaðlardýr. Hücreler enerji elde ederken, önce karbon hidratlarý kullanýr. Bittiðinde yaðlarý kullanýr.
Proteinler: Daha çok etin yapýsýnda, süt ve yumurta ile baklagillerde, bir miktar da diðer besinlerde bulunur. Hücrelerde karbon hidrat ve yað olmadýðýnda yakýlarak enerji elde edilir.

Yapýcý Onarýcý Besinler
Bir binanýn tuðla ve harç gibi maddeleri ne ise vücudumuz için de yapýcý onarýcý maddeler aynýdýr. Yapýcý onarýcý maddeler; proteinler, yaðlar, madensel tuzlar ve sudur.
Proteinler: Esas görevleri yapýcý ve onarýcýlýktýr. Hayvansal besinler, bitkisel besinlere göre daha fazla protein içerir.
Madensel Tuzlar: Madensel tuzlar en çok kemiklerin ve diþlerin yapýsýnda bulunur. Madensel tuzlar; bitkisel ve hayvansal besinlerin yenmesiyle, bir miktarý da suyla vücuda alýnýr.
Su: Açlýða 7-8 gün, susuzluða 3-4 gün dayanabiliriz. Aðýrlýðýmýzýn %65-70'i sudur. Vücudumuzdaki suyun %10'u eksilirse yaþamýmýz tehlikeye girer, %20'sinin kaybý ise ölüme neden olur.
Suyun en önemli özelliði; içerisinde tuz, þeker gibi bazý maddeleri çözebilmesidir. Bir günlük su ihtiyacýmýz 1,5 - 2,5 litre kadardýr. Bu miktar, iklime ve yediðimiz besinlere göre deðiþebilir. Alýnan suyun çoðu, ter ve solunum yoluyla dýþarý atýlýr.

Düzenleyici Besinler
Vücudumuz canlýlýðýný devam ettirdiði sürece, çeþitli yaþamsal olaylarýn düzenli bir þekilde devam etmesi gerekir. Düzenleyici besinler vücudumuzdaki yaþamsal olaylarý düzenlemekten sorumludur. Düzenleyici maddeler su, madensel tuzlar ve vitaminlerdir. Yapý maddesi olarak görev yapan su, vücudumuzda düzenleyici olarak da görev yapar.

Vitaminler

Saðlýklý yaþamamýz, yediðimiz besinlerin içinde yeterince vitamin bulunmasýna baðlýdýr. Vitamin eksikliði, insanda önemli hastalýklara neden olur. Vitaminler hemen hemen her türlü besinde bir miktar bulunur. Vitaminlerin miktarý taze besinlerde daha fazladýr. Çünkü bekleyen besinlerde vitaminlerin bir kýsmý parçalanýp bozulur. Vitaminler enerji verici besin maddelerinin yakýlmasý sýrasýnda tutuþturmayý kolaylaþtýrýcý etki yapar.
A Vitamini: Büyüme ve geliþmeyi düzenler, zayýf ýþýkta görebilmeyi saðlar. Yeþil sebzelerde, havuçta, balýk etinde, karaciðerde, yumurta ve sütte bulunur.
B Vitamini: Kalp ve sinirlerin düzenli görev yapmasýndan sorumludur. Buðday, pirinç gibi tahýllarla karaciðerde bulunur.
C Vitamini: Diþ etlerinin saðlýklý olmasýna yardým eder. Vücudun hastalýklara karþý dirençli olmasýný saðlar. Yeþil sebzelerde, portakal ve limonda bulunur.
D Vitamini: Kemik geliþimini düzenler, diþlerin saðlam ve kuvvetli olmasýna yardým eder. Balýk yaðýnda, yumurta sarýsýnda ve karaciðerde bulunur.
Yukarýdaki vitaminlerden baþka E ve K vitaminleri de vardýr.

DENGELÝ VE YETERLÝ BESLENMENÝN ÖNEMÝ

Saðlýk Bakanlýðý ve Hacettepe Üniversitesi, vatandaþlarýmýzýn beslenme konusunda bilinçlenmelerine katkýda bulunmak amacýyla “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”ni hazýrlamýþtýr. Rehberde, her gün alýnmasý gereken temel besinler, yandaki dört yapraklý yonca þekli üzerinde gösterilmiþtir. Yoncanýn her bir yapraðý bir besin grubunu göstermektedir. Her bir besin grubu ve bunlarýn vücudumuz için önemi aþaðýda belirtilmiþtir.

SÜT GRUBU

Süt yoðurt, peynir ve süt tozu gibi sütten yapýlan besinlerdir. Bu besinler kalsiyum minerali ve yað içerir. Yetiþkinlerin günde iki, çocuklarýn ve gençlerin ise üç-dört porsiyon süt ve süt ürünü tüketmeleri gerekir. (Bir orta boy su bardaðý süt veya yoðurt ile iki kibrit kutusu büyüklüðündeki peynir bir porsiyondur.)

 

 Vücudumuz Ýçin Önemi

• Süt ürünlerinde bulunan kalsiyum, kemiklerimizin ve diþlerimizin saðlýklý geliþmesini saðlar.

• Hücrelerimizin çalýþmasýnda önemli rol oynar.

• Yoðurt yemek ve tuzlu ayran içmek, ishal tedavisinde hayati önem taþýr.

ET, YUMURTA VE KURUBAKLAGÝL GRUBU

 Et, tavuk, balýk, yumurta, kuru fasulye, nohut, mercimek, ceviz, fýndýk, fýstýk gibi yaðlý tohumlu besinler bu grupta yer alýr. Bu besinler protein, mineral, vitamin, yað ve karbonhidrat içerir. Et, yumurta ve kurubaklagil grubundan günde iki porsiyon alýnmalýdýr.

Bu besinlerin her gün tüketilmesi gereken miktarlarý þöyledir:

- Et, tavuk, balýk vb. 50-60 g (iki ýzgara köfte kadar)

- Kuru baklagiller 90 g (bir çay bardaðýnýn alabileceði kadar)

- Yumurta haftada üç-dört adet

 

Vücudumuz Ýçin Önemi

• Büyümeyi ve geliþmeyi saðlar.

• Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularýmýzýn onarýmýný saðlar.

• Kan yapýmýnda görevli önemli besin içeriklerini saðlar.

• Sinir ve sindirim sistemlerimiz ile derimizin saðlýðýnda görev alan besin içerikleri en çok bu grupta bulunur.

• Hastalýklara karþý direncimizi artýran besin içeriklerini saðlar.

• Özellikle protein ihtiyacýnýn arttýðý bebeklik ve çocukluk dönemlerinde, bu gruptaki besin içeriklerinin alýnmasý önemlidir.

SEBZE VE MEYVE GRUBU

Bitkilerin yenebilen her türlü kýsmý, sebze ve meyve grubu altýnda toplanýr. Sebze ve meyvelerin içeriklerinin önemli bir kýsmýný su oluþturmaktadýr. Bunun yanýnda mineral ve vitamin bakýmýndan zengindir. Sebze ve meyve günde en az beþ porsiyon (Bir orta boy elma, muz, portakal veya iki fincan piþmiþ sebze bir porsiyondur.) sebze ve meyve tüketmemiz gerekir.

Vücudumuz Ýçin Önemi

• Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularýmýzýn onarýmýný saðlar.

• Büyümemize ve geliþmemize yardým eder.

• Deri ve göz saðlýðýmýz için önemlidir.

• Diþ ve diþ eti saðlýðýmýzý korur.

• Hastalýklara karþý direncimizi artýrýr.

• Kalp-damar hastalýklarýnýn ve bazý kanser türlerinin oluþma ihtimalini azaltýr.

• Baðýrsaklarýmýzýn düzenli çalýþmasýna yardýmcý olur.

• Vücuda zararlý maddelerin vücuttan atýlmasýna yardýmcý olur.

EKMEK VE TAHIL GRUBU

Buðday, pirinç, mýsýr, çavdar ve yulaf gibi tahýllar ve bunlardan yapýlan ürünler bu grup içinde yer alýr. Bu besinler vitamin, mineral, protein, yað ve karbonhidrat içerir. Tahýl ürünleri günde altý porsiyon tüketilebilir. (Bir dilim ekmek veya dört yemek kaþýðý pilav bir porsiyondur.)

 

Vücudumuz Ýçin Önemi

• Vücudumuzun enerji kaynaðýdýr.

• Çavdar ve yulaf gibi lif içeriði yüksek olan besinlerin tüketimi, baðýrsaklarýmýzýn düzenli çalýþmasýný saðlar.

DENEYÝN AMACI: Anahtar, üreteç ve duy kullanarak, devre yapmak ve bir elektrik devresinde bulunmasý gereken üç elemaný tanýmak.  Anahtar durumuna göre açýk devre ve kapalý devre yapmak.

HAZIRLIK SORULARI:

1-Basit bir elektrik devresini nasýl oluþturabiliriz? Bir elektreik devresinde hangi elemanlar bulunur?Tartýþýnýz.

2-Bir elektrik devresinde seri ve paralel devreler nasýl oluþturulur? Araþtýrýnýz.

3-Açýk devre ve kapalý devre deyince ne anlýyorsunuz? Tartýþýnýz.

KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER:

1.güç kaynaðý

2.duy (lambasýyla birlikte)

3.anahtar

4.baðlantý kablosu

DENEY DÜZENEÐÝ:

DENEYÝN YAPILIÞI:

1-Güç kaynaðýnýn ( + ) ve ( - ) kutbuna birer baðlantý kablosu takýnýz.

2-Baðlantý kablosunun bir ucunu anahtara, diðer ucunu ampule baðlayýnýz.

3-Anahtar açýk konumdayken güç kaynaðýný 3-4,5 volta getirerek açýnýz.

4-Anahtar açýk konumdayken ampülün yanmadýðýný gözleyiniz.

5-Bu defa anahtarý kapatýp, devreyi tamamlayýnýz ve ampülün yandýðýný gözleyiniz.

DENEYÝN SONUCU:

Akým geçmeyen devreye “açýk devre”, akým geçen devreye “kapalý devre” denir.

TEORÝK BÝLGÝ:

Üretecin bir ucundan diðer ucuna elektrik yüklerinin hareketini saðlayan kesintisiz iletken yola “elektrik devresi” denir. Elektrik devresinde akýmýn yönü ( + ) kutuptan, ( - )  kutba doðrudur.

Hepiniz çeþitli taþýtlarla yolculuk etmiþsinizdir. Hýzlý hareket eden bir otomobilde ya da trende yolculuk yaparken yol kenarýndaki aðaçlar ve telefon direkleri, hýzla hareke ediyorlarmýþ gibi görünür. Oysa siz hareketli, aðaçlar ve direkler ise hareketsizdir.

Dünya dönmekte ve Güneþ’in etrafýnda dolanmaktadýr. Buna raðmen biz, bunu hissetmez; yeryüzü sabit, Güneþ’i hareketliymiþ gibi hissederiz.

Artýk biliyoruz ki hareket eden Güneþ deðil, Dünya’dýr. Güneþ’i hareketliymiþ gibi hissetmemizin nedeni ise Dünya’nýn kendi etrafýnda dönmesidir.

Dünya’mýzýn hareketlerini bir topacýn dönüþüne benzetebiliriz. Topaç kendi ucunda dönerken zemin üzerinde de daireye benzer bir yol üzerinde dolanýr.
Dünya’mýzýn Güneþ etrafýndaki hareketi de, topacýn dönerken yerdeki dolanýmýna benzer. Dünya kendi çevresinde dönerken bir yandan da Güneþ’in çevresinde dolanýr.
Dünya bu dolanýmýný ne kadar sürede tamamlar?



Aþaðýdaki resimde Dünya’nýn Güneþ’in çevresindeki dolanýmýný görüyorsunuz.

• Dünya, kendi etrafýnda dönerken ayný zamanda güneþin çevresinde de dolanýr.
• Bu dolanýmý hayali bir çizgi üzerinde gerçekleþtirir.
• Dünya’nýn Güneþ etrafýndaki dolanýmýna dönme ya da devir adý verilir.
• Dünya, Güneþ etrafýndaki bir tam dolanýmýný 365 günde tamamlar.
• Bu süreye 1 yýl adý verilir.

Gün ve yýl, Dünya’nýn hareketleri sonucu oluþan zaman dilimleridir. Dünya’nýn Güneþ etrafýndaki bir tam dönüþünü tamamlamasýyla oluþan bir yýllýk süre, insanlar tarafýndan ay ve hafta gibi zaman dilimlerine ayrýlmýþtýr.

Bulutsuz bir günde gökyüzüne baktýðýmýzda Güneþ’i, gece ise Ay ve yýldýzlarý görürüz. Güneþ, Dünya, Ay ve bütün yýldýzlar uzay adý verilen sonsuz bir boþluk içinde bulunmaktadýr. Günümüzde Güneþ, Dünya ve Ay’ýn küreye benzediðini biliyoruz.

Geçmiþte insanlar Güneþ, Dünya ve Ay’ýn þekilleri hakkýnda deðiþik görüþler ortaya atmýþlardýr. Anaximenes’e göre (M.Ö. 585-525) Dünya düz bir tepsi gibi olup hava içinde yüzer, Güneþ ise ince bir yaprak gibi gökyüzünde hareket edermiþ. Mýsýrlý bilim adamlarý da Dünya’nýn tepsi biçiminde olduðunu, ortasýnda verimli bir çukurluk çevresinde yüksek daðlar olduðunu ve bu tepsinin suda yüzdüðünü ortaya aymýþlar.

Yukarýdaki düþüncelerden de anlaþýldýðý üzere insanlar meraklarýný gidermek amacýyla sürekli araþtýrmalar yapmýþlardýr. Bilim insanlarý, uzay ve gök cisimlerinin gizemini çözmek amacýyla gözlem evleri kurmuþ, teleskopu icat etmiþlerdir. Teleskop, gök cisimlerini gözlemek amacýyla kullanýlýp Güneþ, Dünya ve Ay’ýn bilinmeyen birçok yönünü çözmemizi saðlamýþtýr.

• GÜNEÞ: Çok sýcaktýr ve yanmakta olan gazlardan oluþan ateþten bir topa benzer. Çok güçlü bir ýsý ve ýþýk kaynaðýdýr. Güneþin güçlü ýþýðý gözlerimiz için çok zararlýdýr. Bu nedenle hiçbir zaman güneþe çýplak gözle, özellikle de teleskop ve dürbün ile bakýlmamalýdýr.

• DÜNYA: Güneþin çevresinde dolanan bir gezegendir. Dünyanýn katmanlardan oluþan bir küreye benzediðini dördüncü sýnýfta öðrenmiþtik.

• AY: Küre biçiminde bir gök cismidir. Ay’dan gelen ýþýðýn kaynaðý Güneþ’tir. Ay’ýn kendi ýþýðý yoktur. Bu nedenle dürbün ve teleskopla bakýlabilir.

Yapýlan gözlemlere göre, Ay’ýn çapýný 1 birim olarak kabul edersek Dünya’nýn çapý 4 birim, Güneþ’in çapý ise 400 birimdir. Diðer bir ifade ile Güneþ’in çapý: Dünya’nýn çapýnýn 100, Ay’ýn çapýnýn ise 400 katýdýr.

Ay, Dünya’dan yaklaþýk 348 bin km uzaklýkta, Dünya’ya en yakýn gök cismidir. Güneþ ise çok uzaktadýr. Güneþ, Dünya’ya Ay’dan 400 kez daha uzaktadýr. Güneþ, Ay’dan çok büyük olmasýna raðmen, Dünya’ya olan uzaklýklarýnýn farklý olmasý nedeniyle ayný büyüklükteymiþ gibi görünür. Camdan dýþarý baktýðýnýzda uzaktaki bir arabayý, yakýndaki bir arabadan daha küçük görürsünüz. Çünkü cisimler uzaklaþtýkça gerçek boyutlarýndan daha küçük görünürler. Aslýnda gerçekte aralarýnda bu kadar büyüklük farký yoktur. Siz de benzer örnekler verebilir misiniz?


Gece ve Gündüz Nasýl Oluþur?

Çok eskiden insanlar gökyüzündeki Güneþ ve Ay’ýn, Dünyanýn çevresinde döndüðüne inanýlýrdý. Günümüzde ise Dünya’nýn, Güneþ’in etrafýnda döndüðünü biliyoruz. Dünya ayný zamanda sürekli olarak kendi etrafýnda da dönmektedir.



Bir el feneri Güneþ olarak düþünülürse, önüne konulan topun bir tarafý aydýnlanýrken, diðer tarafý karanlýk kalýr.

Bu durumda sizce gündüz nasýl geceye, gece nasýl gündüze dönüþür?

Dünya’mýzýn kendi ekseni etrafýnda dönmesiyle gece ve gündüz oluþur.

* Ses, iletiþim kurmada son derece önemlidir.
* Yüksek ses üreten teknolojik araçlarýn olumlu ve olumsuz etkileri vardýr.
* Ses, uzun süre saklamak ve istenildiðinde yeniden dinlemek amacýyla kaydedilebilir.
* Ýlk ses kaydý Thomas Edison (Tomas Edison)'un fonograf denilen ses kayýt cihazýný icat etmesiyle gerçekleþmiþtir.
* Plâklar ve gramafonlar, geçmiþte ses kaydý için kullanýlan araçlara örnektir. Günümüzde ise kasetçalar, kamera, video bantlarý, kompakt disk gibi ses kayýt araçlarý geliþtirilmiþtir.
* Günümüzde kullanýlan geliþmiþ ses kayýt araçlarý sayesinde çok daha kaliteli ses kaydý yapýlabilmektedir. Bu kayýtlar uzun yýllar saklanabilmektedir.
* Kameralar ve video teyplerde ses kaydý ile birlikte görüntü kaydý da yapýlabilmektedir.
* Ses kaydý, radyo ve televizyonlardaki çeþitli sanat etkinliklerinin yaný sýra, eðitim ve öðretimde de kullanýlmaktadýr.
* Ses kaydý; geçmiþimizi bugünlere, bugünleri de geleceðimize baðlayan önemli teknolojik
geliþmelerden birisidir.