Osborn tarafýndan her tür eleþtirel deðerlendirmenin, kiþilerin yaratýcýlýk ve imajinasyonunu engellediði gerekçesiyle uygulamaya konan (Özden, Y., 1997) “Beyin Fýrtýnasý” etkinliði, tartýþma becerilerinin ön plana çýkarýlarak sorun çözme becerilerini geliþtirmeye yönelik olarak uygulanan bir tekniktir.

        Osborn (1963), uyguladýðý beyin fýrtýnasý seanslarýnda her tür eleþtiri ve deðerlendirmenin kiþilerin hayal gücünü engellediðini gözlemlemiþtir; çünkü fikir üretme ve eleþtiri ayný anda gerçekleþmez (Özden, Y.,1997). Bir baþka deyiþle, beyin fýrtýnasý; hayal yoluyla fikir elde etmede kullanýlan yaratýcý bir tekniktir. Beyin fýrtýnasý, bir konuya çözüm getirmek, karar vermek ve hayal yoluyla düþünce ve fikir üretmek için kullanýlan yaratýcý bir tekniktir. Buna, “buluþ fýrtýnasý” da denilmektedir (Demirel, Ö, 1999). Bu yöntemde çok sayýda fikir, bir grup insandan kýsa bir zaman süreci içinde elde edilir. (Gürkan ve Gözütok, 1998:31)’a göre, “öðrenenlerin bir problemle ilgili yaratýcý fikirlerini eleþtiri olmadan açýkladýklarý” bir uygulamadýr. (Orlich ve Arkadaþlarý, 1990, 244-245), tarafýndan yaratýcýlýðý geliþtirme, uyarýlma ve teþvik edilme, fikir-görüþ kazandýrma, öðretimsel amaçlarýyla, tartýþma becerilerinin öðrenildiði bir etkinlik olarak tanýmlanmaktadýr.

        Beyin fýrtýnasýnýn esasý; belirli bir durum veya probleme iliþkin fikir ve seçenekleri ortaya koymaktýr. Örneðin, bir teneke kutunun, eski gazetelerin veya bir ataþýn kullaným alanlarýnýn bulunmasý türünden bir araþtýrma ile öðrenciler, yaratýcý düþünmeye ve imgeleme yapmaya zorlanýrlar (Özden, Y.,1997). Bir takým, bu teknikle çalýþmayý becerebilirse, etkili bir takým çalýþmasý için yaþamsal önemde olan bir tür “temiz iletiþim” kapasitesini de geliþtirmiþ olur. Ýyi bir beyin fýrtýnasýna katýlmak, insanýn kendine güvenini arttýrýr ve eðlencelidir. Beyin fýrtýnasý tekniðinde, herkesin katýlýmý eþit bir zeminde teþvik edildiði için, oturumlar, takýmýn birliðini saðlar (Hardingam, A., 1997; Çev. A. Bora ve O. Cankoçak).

        Beyin fýrtýnasý tekniði, belirli bir konu ya da sorunla ilgili, deðiþik görüþ elde etmek istendiði zaman da uygulanabilir. Bu tekniðin diðer bir kullanýlýþ þekli de varsayýmda bulunmaktýr. Bireyi yaratýcý düþünmeye zorlamayý amaçlayan bu yaklaþýmda; örneðin, bütün nehirlerin tuzlu olmasý durumunda dünyada neler olabileceði tartýþýlýr.

        Beyin fýrtýnasý, birçok öðretim tekniðinde kullanýlabilecek etkili bir yaratýcý düþünme, yöntemidir. Yukarýdaki kullanýmlarýn yanýnda, okuldaki güncel bir problemi tanýmlamak veya çözmek için de kullanýlabilir. Okula devamsýzlýk, derslere ilgisizlik gibi, problemler bu yöntemle tartýþýlabilir (Özden, Y.,1997).

        Bu tekniðin temel ilkeleri þunlardýr: Bir problem çözmekle görevlendirilen bir grubun üyeleri mümkün olduðu kadar çok fikir ileri sürerler. Dile getirilen her çözüm teklifi, diðer grup üyelerini daha yeni ve iyi buluþlarý ortaya çýkaramaya yöneltir; ancak ortaya atýlan fikirlerin ayrýntýlý bir þekilde açýklanmasý ya da savunulmasý istenmez. Sadece fikirlerin mümkün olduðu kadar hýzlý ifade edilmesi, yazýya geçirilmesi ve sonra sukunetle deðerlendirilmesi istenir.

         Beyin fýrtýnasý etkinliðinin, yaratýcý düþünme ve imgeleme saðlamasý için dört temel koþulu saðlamasý gerekir:

1.      Eleþtiri, kapý dýþýnda býrakýlýr. Kiþinin hayal gücünü kullanabilmesi  ve zihninde imgeleme yapabilmesi için düþüncelerinin yargýlanacaðý endiþesinden uzak olmasý gerekir.

2.      Sýnýrsýz düþünme. Üretilen fikirlerin acayip olmasýndan çekinilmez, aksine bu    

      tür fikirler teþvik edilir. Acayip fikir ve düþünceler, yeni çözüm yollarýnýn ortaya   

      çýkmasýna yardýmcý olur.

3.      Nicelik aranýr. Temel prensip, mümkün olduðunca çok sayýda fikir üretmektir.   

      Amaç, iyi bir çözüm bulma olasýlýðýný arttýrmaktýr.

4.      Kombinasyon ve geliþme aranýr. Bu þekilde, düþünce listesi daha da uzar. Beyin   

      fýrtýnasý seansýnda; öðrenciler birbirlerinin fikirlerinden etkilenerek, esinlenerek   

      deðiþik imgelemeler yaratacaklardýr.

PLANLANIÞI

1.      Tekniðin ve problemin sýnýfa nasýl sunulacaðý,

2.      Bu tekniðin kullanýlýþý için gerekli iþlemlerin neler olduðu,

3.      Sonucun nasýl özetleneceðini planlanmalýdýr.

UYGULANIÞI

1.      Konuþulanlarý ve görüþleri yazacak bir sekreter seçilmelidir.

2.      Bu teknikle iþlenecek olan problem sunulmalýdýr.

3.      Sýnýfa, akýllarýna gelen herhangi bir fikri, mantýk ölçülerine vurmadan söylemelerinin gereði belirtilmelidir.

4.      Tekniðin devamý esnasýnda eleþtirilere yer verilmemelidir.

5.      Tartýþmanýn sonunda, fikirler taranýp deðerlendirmesi yapýlmalýdýr.

6.      Son olarak, problem için uygun olan çözüm biçimi özetlenmelidir.

        (Sönmez, 1996:203) beyin fýrtýnasý etkinliðinde, probleme çözüm yolu üretmek için; benzerinden yararlanma, düþünce iliþkisi kurma (fikir baðlantýlarý kurma), zarardan yarar çýkarma, gibi çözüm etkinlikleri kullanýlmasý gereðini önermektedir.

1.      Benzerinden yararlanma: Bir problemi, çözmek için yollar aranýrken tabiattaki örneklerden yararlanmak mümkündür. Örneðin, pamuk liflerini tohumdan ayýran çýrçýr makinasýnýn bulucusu, bu makinayý, “bir kedinin pençesini çitten geçirip bir civcivi nasýl kavradýðýný görerek” geliþtirmiþtir. Anýlan bu makina, týpký kedi örneðinde olduðu gibi çalýþmaktadýr. Buna parelel olarak, uçak kanat modellerinin kuþ kanatlarýndan esinlenerek üretilmesi bir baþka örnek olabilir (Demirel, Ö. 1999, 91).

2.      Fikir baðlantýlarý kurma: NASA yetkilileri, astronot elbiselerinde, fermuar yerine geçecek bir düzenek arýyorlardý. Fikir bulma timi, toplantýda sözlükten rasgele “yaðmur ormaný” sözcüðünü seçti. Beyin fýrtýnasý tekniðinin kullanýldýðý bu toplantýda, katýlan üyelerden her biri, tropik yaðmur ormanýndan geçerken elbisesinin dikenlere takýldýðýný hisseder gibi olduðunu söyledi. Bunun üzerine, astronotlara, iç içe giren ve dikene benzeyen ipliklerden yapýlmýþ bir elbise dikilmesi fikri geliþtirilmiþ oldu.

3.      Zarardan yarar çýkarma: ABD’de bir bira fabrikasý, dinlenmiþ birayý, ücret karþýlýðý elden çýkarmak gibi bir problemle karþý karþýya kalmýþtý. Fabrika yöneticilerinden biri, Tom Sawyer’ýn arkadaþlarýný nasýl kandýrdýðýný hatýrladý ve bu örnekten esinlenerek, dinlenmiþ birayý, kesimlik hayvanlara besi maddesi olarak Japonya’ya gönderilmesi fikrini ortaya attý. Böylece, zarardan yarar çýkarma yoluna gidilmiþ oldu. Tom Sawyer, arkadaþlarýna, bahçelerinin çitini boyama þerefini vermiþ ve ayrýca bu þeref karþýlýðýnda onlardan bir de ücret almýþtý.

         Yöntem uygulanmadan önce, katýlýmcýlar “U” þeklinde düzenlenmiþ sýnýf düzeninde yerleþtirilirler ve herkesin görebileceði þekilde iki havuz oluþturulur. Bunlardan ilki, “sorun”, diðeri, “çözüm” havuzudur. Sorun, analiz edilir ve çözüm seçenekleri üretilir. Tanýmlanan sorun ve üretilen çözüm seçeneklerini numaralamakta yarar vardýr. Katýlýmcý sayýsý, 6-12 kiþi (Gürkan ve Gözütok, 1998:31) olarak önerilmektedir.

ÜSTÜN YÖNLERÝ         

1.      Yaratýcýlýðý özendirir ve geliþtirir.

2.      Sýnýf faaliyetlerine çeþni katar ve zevkli bir hava getirir.

3.      Herkes aklýna geleni söylediði için gerilimi azaltýr.

EKSÝK YÖNLERÝ

1.      Bazý öðrenciler için uygulanmasý zor olabilir.

2.      Bu teknik, daha çok üstün yetenekli öðrencilerle baþarýlý olarak kullanýlabilir.

        Ýyi bir beyin fýrtýnasýnda, fikirler baþka fikirleri doðurur ve yaratýcýlýk seli etrafý sarar. Bunu yapabilmenin yolu, þu basit iki kurala uymaktan geçer:

1.      Hiçbir fikrin üzerinde durulmaz.

2.      Her fikir kaydedilir: “Kötü fikir yoktur”.

        Uygulamayý baþlatýrken, düþünceyi orijinal, ilgi çekici ve dikkat toplayýcý bir þekilde sunmak üzere etkinlik, “ters beyin fýrtýnasý”; örneðin, “bir ülke nasýl demokratik hale getirilemez?” þeklinde de tasarlanabilir (Erginer, E., 1999).

KAYNAKÇA

1.      Demirel, Ö., 1999, Planlamadan Deðerlendirmeye Öðretme Sanatý, Pegem Yayýncýlýk, Ankara.

2.      Hardingam, A., 1997, Takým Çalýþmasý, (Çev. A. Bora ve O. Cankoçak), Ýlkkaynak Yayýnlarý, Ankara.

3.      Erginer, E., 1999, Öðretim Ýlke ve Metotlarý, Aný Yayýncýlýk, Ankara.

4.      Yüksel, Ö., 1997, Öðrenme ve Öðretme.

5.      Kaptan, S., 1998, Fen Bilgisi Öðretimi, Aný Yayýncýlýk, Ankara.